Sau những ngày ghé thăm các bản làng, len lỏi qua những con đường quanh co và tìm hiểu đời sống của đồng bào vùng cao, tôi có dịp hòa mình vào không khí một phiên chợ vùng cao ở Hà Giang. Khác với vẻ tĩnh lặng nơi bản nhỏ, chợ phiên mang đến một sắc thái hoàn toàn khác với dòng người từ khắp các thôn bản đổ về. Ở đó, không chỉ nhìn thấy những cuộc gặp gỡ, trao đổi hàng hóa mà còn tìm thấy những nét sinh hoạt văn hóa đặc trưng đã gắn bó với đời sống người dân qua bao thế hệ.
Đặt chân đến chợ vào những ngày gió mùa bắt đầu len lỏi qua từng vách núi, điều đầu tiên chạm vào giác quan là sự giao thoa giữa cái lạnh của đất trời và hơi ấm tỏa ra từ nhịp sống con người. Chợ phiên vùng cao thường không họp hằng ngày, bởi vậy, mỗi phiên chợ giống như một chiếc hẹn lớn của cả một vùng núi đá. Người ta đi chợ từ khi sương mù còn đặc quánh trên các triền dốc, vượt những cung đường đèo để mang theo nông sản vừa thu hoạch, tìm mua vài vật dụng thiết yếu hay đơn giản là để được gặp gỡ, trò chuyện sau những ngày bận rộn trên nương.
Cái đẹp của chợ phiên Hà Giang nằm ở sự chân chất, mộc mạc trong cách người ta trao đổi. Ở đây gần như vắng bóng những màn mặc cả ồn ào, người bán bày hàng ra, lặng lẽ ngồi bên những gùi nông sản, kiên nhẫn chờ khách ghé thăm. Người mua dừng chân trước món hàng mình ưng ý, đôi khi không chỉ hỏi giá mà còn trò chuyện về mùa màng, cuộc sống thường nhật. Những cuộc gặp gỡ tưởng chừng giản đơn ấy khiến việc mua bán ở phiên chợ trở nên gần gũi, thân tình hơn.
Giữa không gian bảng lảng khói bếp và sương sớm, những bộ váy áo thổ cẩm sặc sỡ hiện lên như những bông hoa nở rộ giữa cao nguyên đá. Tiếng khèn Mông thi thoảng lại cất lên trầm bổng hòa cùng tiếng cười nói rôm rả. Với thanh niên trong bản, chợ phiên còn là chốn hò hẹn, nơi ánh mắt trao nhau e ấp bên chén rượu ngô nồng ấm; với người già, đó là dịp để ngồi lại bên nhau, rít một hơi thuốc lào và ôn lại chuyện cũ.
Rời phiên chợ khi nắng đầu đông đã bắt đầu hong khô những vạt sương cuối cùng trên triền núi, lòng tôi chợt thấy trống trải, vẫn còn lưu luyến không khí rộn ràng nơi đây. Chợ phiên Hà Giang không chỉ là một không gian trao đổi hàng hóa mà còn là một lát cắt văn hóa sống động, nơi lưu giữ trọn vẹn sự hào sảng, tình nghĩa và sức sống bền bỉ của con người nơi miền biên viễn.
