Chuyến đi của chúng tôi bắt đầu từ những sản vật nông nghiệp quen thuộc ở vùng rừng núi Quảng Ninh. Đoàn điền dã gồm Chủ tịch Hội Du lịch Quảng Ninh Nguyễn Thế Huệ, nhà văn Dương Hướng, nhà văn - nhà báo Phạm Học và tôi, đạo diễn điện ảnh, cùng một số doanh nghiệp Du lịch đã đến thăm cơ sở sản xuất của gia đình chị Lê Thị Huyền tại thôn Đồng Quạng, xã Thống Nhất, tỉnh Quảng Ninh.
Đây là cơ sở sản xuất gắn với thương hiệu Vũ Lê Group, do chị Lê Thị Huyền, sinh năm 1984, làm chủ. Đón đoàn, chị Huyền giới thiệu về quá trình nghiên cứu, chế biến sản phẩm rượu chiết xuất từ lá chè xanh, đồng thời đưa chúng tôi tham quan khu vực sản xuất và trực tiếp trải nghiệm sản phẩm.
Từ lá chè xanh đến sản phẩm rượu
Sản phẩm du lịch mới, thêm cơ hội thu nhập cho nhà nông, người sản xuất nông nghiệp.
Điều gây bất ngờ trong chuyến trải nghiệm là từ lá chè xanh quen thuộc, qua quy trình chế biến và chưng cất, sản phẩm tạo ra rượu có nồng độ trên 60 độ. Với những người vốn quen với vị chát, thanh của trà xanh, việc một nguyên liệu quen thuộc được phát triển thành sản phẩm đồ uống có nồng độ cao mở ra một hướng tiếp cận khác đối với cây chè.
Theo chia sẻ của chị Lê Thị Huyền, quá trình nghiên cứu sản phẩm xuất phát từ mong muốn tìm cách nâng cao giá trị của nguyên liệu nông nghiệp thông qua chế biến. Thay vì chỉ dừng ở việc bán nguyên liệu hoặc sản phẩm trà truyền thống, chị tìm hướng khai thác những đặc tính của lá chè để tạo ra sản phẩm mới. “Điều tôi hướng tới là làm sao từ những nguyên liệu gần gũi với đời sống có thể tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn, đồng thời gắn sản phẩm với vùng đất, thiên nhiên và văn hóa địa phương”- chị Huyền chia sẻ.
Từ ý tưởng ban đầu, sản phẩm được nghiên cứu, hoàn thiện và đưa vào sản xuất. Với những người trong đoàn trải nghiệm trực tiếp tại cơ sở, cách chế biến rượu trà xanh trở nên cụ thể hơn. Đây không chỉ là một ý tưởng được giới thiệu trên giấy, mà đã trở thành một sản phẩm hiện hữu, có quy trình sản xuất và được đưa ra thị trường. Đó là Bộ sản phẩm rượu trà xanh của Vũ Lê Group đã được UBND tỉnh Quảng Ninh xếp hạng OCOP 4 sao năm 2023; Doanh nghiệp cũng được Sở Khoa học và Công nghệ Quảng Ninh chứng nhận là doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Hai dấu mốc này cho thấy một hướng đi đáng chú ý trong phát triển sản phẩm nông nghiệp địa phương: đưa nghiên cứu và công nghệ vào quá trình chế biến để tạo ra giá trị gia tăng từ những nguyên liệu sẵn có.
Với cây chè, giá trị không chỉ nằm ở sản phẩm nước chè tươi, trà khô uống hằng ngày hay tầm cao hơn văn hóa thưởng trà và sản xuất trà xuất khẩu. Khi được nghiên cứu, chế biến cùng một nguyên liệu có thể mở ra thêm những sản phẩm khác trong văn hóa ẩm thực, món quà đặc sản tặng nhau sau những chuyến picnic, du lịch…tạo sản phẩm du lịch mới, thêm cơ hội thu nhập cho nhà nông, người sản xuất nông nghiệp.
Chuyện của một người làm sản phẩm
Ở cơ sở thương hiệu Vũ Lê Group tại thôn Đồng Quạng, rượu trà xanh gắn khá rõ với người làm ra sản phẩm. Chị Lê Thị Huyền không bắt đầu bằng những khái niệm lớn về phát triển nông nghiệp, mà từ việc tìm cách làm ra một sản phẩm mới từ những nguyên liệu gần gũi. Cách làm ấy cũng đặt ra một yêu cầu không nhỏ: sản phẩm mới phải có chất lượng, có quy trình sản xuất phù hợp và đáp ứng các tiêu chuẩn cần thiết để có thể đứng được trên thị trường.
Việc sản phẩm được công nhận OCOP 4 sao năm 2023 và doanh nghiệp được chứng nhận là doanh nghiệp khoa học và công nghệ cho thấy quá trình phát triển sản phẩm đã có những bước tiến nhất định. Từ một ý tưởng gắn với nguyên liệu chè xanh, sản phẩm đã bước vào hệ thống đánh giá, phân hạng sản phẩm địa phương và được đặt trong hướng phát triển dựa trên khoa học, công nghệ.
Đối với một sản phẩm đồ uống có cồn, vấn đề giới thiệu và sử dụng cũng cần được đặt trong tinh thần thưởng thức có trách nhiệm, tiết chế và tuân thủ các quy định hiện hành. Điều đáng chú ý ở đây không nằm ở việc cổ súy cho một loại đồ uống có cồn, mà ở cách một nguyên liệu nông nghiệp truyền thống được nghiên cứu để tạo ra một sản phẩm mới.
Với Vũ Lê Group, rượu trà xanh là một trong những kết quả của cách tiếp cận ấy. Từ lá chè, cơ sở đã tạo ra một sản phẩm mới, xây dựng thương hiệu và từng bước đưa sản phẩm vào hệ thống OCOP của địa phương và một không gian trong hành trình du lịch khám phá văn hóa ẩm thực vùng đồi rừng, sân sau Di sản vịnh Hạ Long ở Quảng Ninh.
Từ sản phẩm nông nghiệp đến một hướng mở cho du lịch
Điều thú vị của một chuyến đi thực tế như vậy là từ một sản phẩm cụ thể có thể nhìn thấy rõ hơn mối liên hệ giữa nông nghiệp, sản xuất và du lịch. Du khách đến một vùng đất không chỉ tìm kiếm cảnh quan. Những sản vật đặc trưng, được bàn tay con người tài hoa kiến tạo có thể trở thành một phần trải nghiệm. Một sản phẩm OCOP, vì thế, không nhất thiết chỉ xuất hiện trên quầy hàng, mà có thể được giới thiệu ngay tại nơi sản xuất, gắn với vùng nguyên liệu và sức sáng tạo của người nông dân làm ra sản phẩm.
Với cây chè xanh, hướng đi này có thể bắt đầu từ những điều rất đơn giản: đưa du khách đến tìm hiểu vùng nguyên liệu, tham quan cơ sở sản xuất, nghe quá trình nghiên cứu sản phẩm. “ Tiên tửu” chè xanh nếu được kết nối tốt với vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất và trải nghiệm của du khách…có thể trở thành điểm đến, có thể đi vào văn hóa ẩm thực và món quà tặng hấp dẫn mỗi chuyến du lịch Quảng Ninh.
Chuyến đi thực tế tìm hiểu nông sản vùng núi rừng Quảng Ninh của chúng tôi có thêm ý nghĩa. Khi gặp chị Lê Thị Huyền là một trong hai hộ người kinh sinh sống lẻ loi ở thôn của người Dao, dưới chân rừng quốc gia Đồng Sơn-Kỳ Thượng. Chị Lê Thị Huyền cho biết mình là dân mới ngụ cư, ngày đầu đến đây cũng vấp phải những dị nghị của người bản địa, sau dần mọi người quý mến.
Già làng-trưởng bản hưởng ứng ý tưởng của chị Lê Thị Huyền về xu hướng thành lập HTX lâm nghiệp, thương hiệu Vũ Lê Group là nòng cốt cùng mọi người thay đổi cơ cấu cây rừng đất nào cây ấy, trồng cây gỗ lớn theo chủ trương của tỉnh. Tạo ra những cánh rừng hỗn giao, tầng cây lâu năm kết hợp cây dược liệu ở tầng dưới, kết nối nông nghiệp sinh thái với các hoạt động trải nghiệm, thực dưỡng và chăm sóc sức khỏe, du lịch cộng đồng dưới tán rừng.
Vũ Phong Cầm
