950 năm – Hành trình kết tinh truyền thống đạo học Việt Nam
Nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076–2026), triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long” diễn ra từ ngày 5 đến 15/11/2026, chính thức khai mạc sáng 10/11 tại khu vực Tượng đài Quyết Tử, bên hồ Hoàn Kiếm. Sự kiện không chỉ giới thiệu những dấu mốc lịch sử của Quốc Tử Giám mà còn mở ra không gian để công chúng hôm nay tiếp cận những giá trị văn hóa, giáo dục đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Cách đây 950 năm, dưới triều vua Lý Nhân Tông, Quốc Tử Giám được thành lập, đánh dấu một dấu mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Trải qua gần một thiên niên kỷ, nơi đây trở thành biểu tượng tiêu biểu của nền đạo học dân tộc, gắn với truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài.
Phát biểu tại lễ khai mạc, ông Phạm Tuấn Long, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, nhấn mạnh: “Trải qua gần một thiên niên kỷ, Quốc Tử Giám đã trở thành biểu tượng tiêu biểu của nền đạo học dân tộc, nơi kết tinh truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài”.
Theo ông Phạm Tuấn Long, những giá trị ấy không chỉ thuộc về lịch sử mà vẫn tiếp tục soi sáng hành trình phát triển của đất nước hôm nay, khẳng định vai trò của tri thức, đạo đức và nhân tài đối với tương lai dân tộc.
Thông qua triển lãm, Ban Tổ chức mong muốn giới thiệu đến công chúng hành trình 950 năm của Quốc Tử Giám, đồng thời lan tỏa những giá trị đặc sắc của đạo học Việt Nam. Đây cũng là dịp để nhìn lại truyền thống giáo dục của cha ông, từ đó khơi dậy niềm tự hào và ý thức gìn giữ những giá trị văn hóa đã trở thành nền tảng tinh thần của dân tộc.
Khi di sản bước ra khỏi không gian di tích
Một điểm đáng chú ý của triển lãm là việc lựa chọn khu vực hồ Hoàn Kiếm làm không gian giới thiệu di sản. Nếu Văn Miếu – Quốc Tử Giám là địa chỉ gắn bó trực tiếp với lịch sử giáo dục và khoa cử Việt Nam, thì hồ Hoàn Kiếm lại là không gian văn hóa công cộng tiêu biểu, nơi hội tụ đông đảo người dân và du khách.
Việc đưa câu chuyện Quốc Tử Giám đến với khu vực trung tâm Thủ đô vì thế mang ý nghĩa kết nối đặc biệt. Di sản không chỉ được lưu giữ trong không gian di tích mà còn hiện diện giữa đời sống đương đại, tạo cơ hội để nhiều đối tượng công chúng tiếp cận, tìm hiểu và cảm nhận lịch sử theo cách gần gũi hơn.
Thông qua nội dung trưng bày và nghệ thuật sắp đặt, hành trình gần một thiên niên kỷ của Quốc Tử Giám được kể lại bằng ngôn ngữ trực quan, góp phần khơi gợi sự quan tâm của cộng đồng đối với truyền thống đạo học.
Đáng chú ý, triển lãm còn tạo sự kết nối giữa giá trị lịch sử với cảm nhận nghệ thuật đương đại, giúp những biểu tượng văn hóa truyền thống có thêm đời sống mới trong không gian đô thị.
Một điểm nhấn là không gian sắp đặt những tượng ngựa gỗ của làng nghề truyền thống Ý Yên. Hình tượng ngựa gắn với nghi lễ vinh quy bái tổ, biểu trưng cho thành quả học tập, niềm tự hào của người thành đạt và đạo lý hướng về nguồn cội.
Trong văn hóa khoa bảng xưa, vinh quy bái tổ là dấu mốc đáng tự hào trên con đường học tập và lập thân của người sĩ tử. Sau những năm tháng đèn sách, khi đạt thành tựu, người học trò trở về quê hương trong niềm vinh dự, tri ân gia đình, thầy dạy và cộng đồng đã nuôi dưỡng mình.
Bởi vậy, hình tượng ngựa trong không gian triển lãm không chỉ mang giá trị trang trí mà còn gợi nhắc một truyền thống văn hóa đẹp: thành công của mỗi cá nhân luôn gắn với cội nguồn, sự giáo dưỡng và trách nhiệm đối với quê hương.
Việc đưa sản phẩm của làng nghề truyền thống Ý Yên vào không gian trưng bày cũng tạo nên sự giao thoa giữa di sản giáo dục, nghệ thuật thủ công và sáng tạo đương đại. Qua đó, triển lãm góp phần gợi mở cách tiếp cận di sản đa chiều, nơi những giá trị truyền thống được chuyển tải bằng nhiều hình thức biểu đạt gần gũi với công chúng hôm nay.
Lan tỏa đạo học, kết nối di sản với du lịch văn hóa Thủ đô
Không chỉ mang ý nghĩa kỷ niệm một dấu mốc lịch sử, triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long” còn góp phần làm phong phú thêm các hoạt động văn hóa tại không gian hồ Hoàn Kiếm – một trong những điểm đến thu hút đông đảo du khách khi đến Hà Nội.
Việc kết hợp trưng bày di sản với nghệ thuật sắp đặt tại không gian công cộng tạo thêm lý do để người dân và du khách dừng chân, tìm hiểu những câu chuyện văn hóa phía sau các biểu tượng lịch sử. Đây cũng là cách đưa di sản đến gần hơn với đời sống, đặc biệt là thế hệ trẻ và những người chưa có nhiều cơ hội tiếp cận lịch sử Quốc Tử Giám.
Từ câu chuyện về nền giáo dục được hình thành cách đây 950 năm, triển lãm gợi nhắc những giá trị vẫn còn nguyên ý nghĩa trong xã hội hiện đại: Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí, Tín; tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo và khát vọng tìm kiếm, trọng dụng người tài.
Trong bối cảnh du lịch văn hóa ngày càng chú trọng chiều sâu trải nghiệm, những hoạt động giới thiệu di sản tại không gian công cộng như “Quốc Tử Giám Thăng Long” góp phần tạo nên sự kết nối giữa các điểm đến, giữa lịch sử với đời sống đô thị và giữa giá trị truyền thống với nhu cầu khám phá của du khách.
Hồ Hoàn Kiếm, với cảnh quan và hệ thống di tích, không gian văn hóa đặc sắc xung quanh, có thể trở thành điểm khởi đầu để du khách tiếp tục khám phá những địa chỉ giàu giá trị lịch sử của Hà Nội, trong đó có Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Hành trình 950 năm của Quốc Tử Giám không chỉ là câu chuyện về một thiết chế giáo dục trong lịch sử, mà còn là minh chứng cho truyền thống coi trọng tri thức, đạo đức và nhân tài của dân tộc Việt Nam. Việc đưa những giá trị ấy đến gần công chúng bằng các hình thức trưng bày và sáng tạo nghệ thuật chính là cách để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
Từ những tượng ngựa gỗ làng nghề Ý Yên đến câu chuyện vinh quy bái tổ, từ dấu mốc lịch sử năm 1076 đến những giá trị đạo học còn nguyên sức sống, triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long” mở ra một cuộc gặp gỡ giữa quá khứ và hiện tại. Để mỗi người khi dừng chân bên hồ Hoàn Kiếm không chỉ thưởng ngoạn cảnh sắc Thủ đô, mà còn có dịp suy ngẫm về truyền thống hiếu học, đạo lý tri ân và khát vọng xây dựng tương lai bằng tri thức.
