Sáng 26/9, Hiệp hội Du lịch TP.HCM phối hợp cùng Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, Sở Du lịch TP.HCM và Công an TP.HCM tổ chức toạ đàm chuyên đề "Vững bước nghề dẫn - Vũng vàng pháp lý".
Chương trình tập trung vào những vấn đề pháp lý sát với thực tế hành nghề hướng dẫn, từ điều kiện hành nghề, vi phạm hành chính đến an ninh du lịch, dữ liệu cá nhân và hoạt động trên không gian mạng.
Pháp luật trở thành một phần của nghiệp vụ
Theo ông Nguyễn Việt Anh, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Du lịch TP.HCM, hướng dẫn viên là lực lượng trực tiếp đồng hành cùng du khách, truyền tải lịch sử, văn hóa, con người và hình ảnh điểm đến. Vì vậy, bên cạnh chuyên môn và kỹ năng, người làm nghề cần hiểu đúng và tuân thủ pháp luật. Ông cũng nhấn mạnh vai trò của các tổ chức nghề nghiệp trong việc kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp, cơ sở đào tạo và hướng dẫn viên nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch.
Từ góc độ đào tạo, TS. Nguyễn Xuân Hồng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, cho rằng hướng dẫn viên không chỉ quảng bá hình ảnh Việt Nam mà còn góp phần bảo đảm an toàn cho du khách, chương trình và chính người hành nghề. Vì thế, kiến thức pháp luật và đạo đức nghề nghiệp cần được hình thành từ quá trình đào tạo, trước khi sinh viên bước vào môi trường thực tế.
“Vùng xám” nằm trong chính những tình huống quen thuộc
TS. Nguyễn Minh Trí, Trưởng phòng Kiểm tra Pháp chế, Sở Du lịch TP.HCM, cho rằng điều quan trọng không phải học thuộc các mức phạt, mà là nhận diện hành vi có nguy cơ dẫn đến vi phạm để phòng tránh từ đầu.
Một ranh giới được nhắc đến là giữa thực tập, hỗ trợ đoàn và trực tiếp hành nghề hướng dẫn. Sinh viên có thể tham gia thực tế, nhưng khi trực tiếp thực hiện hoạt động hướng dẫn phải đáp ứng các điều kiện theo quy định.
Trong khi đó, hướng dẫn viên đang hành nghề phải sử dụng thẻ đúng quy định, không cho mượn hoặc sử dụng thẻ của người khác; đồng thời thực hiện đúng chương trình tour, không tùy tiện cắt bỏ điểm tham quan hay thay đổi lịch trình. Khi xảy ra sự cố, việc xử lý cần có sự phối hợp với doanh nghiệp và khách hàng.
Một “vùng xám” khác nằm ở nội dung thuyết minh. Với các vấn đề về lịch sử, văn hóa và chủ quyền quốc gia, thông tin phải được kiểm chứng và truyền đạt chính xác. Người hướng dẫn không thể tách mình khỏi trách nhiệm nghề nghiệp khi nội dung sai lệch xuất hiện trong quá trình thực hiện chương trình.
Khi một chuyến tour liên quan đến an ninh
Ở góc độ an ninh, ông Hoàng Thanh Tùng, Cán bộ Phòng An ninh đối ngoại, Công an TP.HCM, lưu ý hướng dẫn viên là những người thường xuyên tiếp xúc với người nước ngoài, nắm lịch trình và nhiều thông tin của đoàn. Đây cũng là nhóm đối tượng có thể bị lôi kéo, móc nối hoặc vô tình bị lợi dụng.
Những đề nghị tưởng như bình thường như chụp ảnh, quay phim, chuyển tài liệu, cung cấp danh sách đoàn hay thông tin lịch trình đều cần được cân nhắc về mục đích sử dụng. Dữ liệu cá nhân của khách du lịch không nên được tùy tiện cung cấp hoặc đăng tải.
Hướng dẫn viên cũng cần thận trọng trước những yêu cầu đưa khách đến khu vực nhạy cảm, thay đổi hành trình hoặc thực hiện các hoạt động ngoài chương trình. Theo ông Tùng, khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người làm nghề cần chủ động phối hợp với doanh nghiệp hoặc cơ quan chức năng thay vì tự xử lý theo cảm tính.
Đáng chú ý, với trường hợp người nước ngoài trực tiếp thuyết minh, hướng dẫn đoàn tại Việt Nam, việc xác định có đang thực hiện hoạt động hướng dẫn hay không cần dựa vào hành vi thực tế, không chỉ danh nghĩa. Hướng dẫn viên Việt Nam được phân công cũng phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình.
Phòng ngừa từ trước khi nhận tour
Một trong những thông điệp xuyên suốt chương trình là phòng ngừa phải bắt đầu trước khi tour khởi hành. TS. Nguyễn Minh Trí lưu ý hướng dẫn viên cần kiểm tra thời hạn thẻ, điều kiện hành nghề, giấy tờ liên quan và chương trình trước khi nhận tour; kể cả những trường hợp được nhờ đi gấp cũng không nên bỏ qua điều kiện cơ bản. Nội dung thuyết minh cần được chuẩn bị, kiểm chứng và những tài liệu liên quan đến chương trình nên được lưu giữ để phục vụ đối chiếu khi cần.
Ông Hoàng Thanh Tùng cô đọng việc phòng ngừa thành những nguyên tắc đơn giản: không tùy tiện cung cấp thông tin, không tự ý đổi lịch trình, không đưa khách đến nơi chưa xác định rõ, không chia sẻ thông tin chưa kiểm chứng, không nhận vận chuyển vật phẩm không rõ nguồn gốc và phải bảo vệ dữ liệu khách. Khi chưa chắc chắn, cần chủ động hỏi người phụ trách, doanh nghiệp hoặc cơ quan chức năng.
“Vùng xám” trong nghề hướng dẫn viên du lịch đôi khi bắt đầu từ những việc rất nhỏ: một chiếc thẻ không được sử dụng đúng quy định, một điểm tham quan bị bỏ, một thông tin chưa kiểm chứng, một danh sách khách được chia sẻ hay một yêu cầu bất thường từ du khách.
Trong những tình huống đó, năng lực nghề nghiệp không chỉ là biết xử lý nhanh, mà còn là biết dừng lại đúng lúc, biết điều gì không nên làm và biết tìm đến ai khi chưa chắc chắn. Đó là cách người hướng dẫn bảo vệ mình, bảo vệ du khách và giữ gìn sự chuyên nghiệp của nghề.
