Những ngày gần đây, vụ việc một hướng dẫn viên du lịch có những phát ngôn bị cho là sai lệch, phiến diện và xúc phạm người dân miền Tây trong quá trình dẫn đoàn đã tạo nên làn sóng tranh luận mạnh mẽ trên mạng xã hội. Không chỉ người dân địa phương bày tỏ sự bức xúc, nhiều hướng dẫn viên, doanh nghiệp lữ hành và chuyên gia trong ngành cũng lên tiếng bởi họ nhìn thấy phía sau sự việc là câu chuyện lớn hơn: trách nhiệm của người làm nghề đối với hình ảnh điểm đến và văn hóa Việt Nam.
Trong ngành du lịch, hướng dẫn viên từ lâu được xem là "đại sứ văn hóa". Họ không chỉ dẫn đường, giới thiệu điểm tham quan hay điều phối hành trình mà còn là người kể những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, con người và bản sắc của từng địa phương. Với nhiều du khách, đặc biệt là khách quốc tế, những điều họ nghe từ hướng dẫn viên chính là ấn tượng đầu tiên, thậm chí là nguồn thông tin đáng tin cậy nhất về một vùng đất.
Bởi vậy, mỗi lời nói của hướng dẫn viên đều mang theo trách nhiệm.
Một câu chuyện được kể bằng sự am hiểu và tôn trọng có thể khơi gợi tình yêu đối với điểm đến, giúp du khách hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa bản địa. Ngược lại, một nhận xét cảm tính, thiếu kiểm chứng hoặc mang định kiến không chỉ làm méo mó hình ảnh địa phương mà còn có thể tạo ra những nhận thức sai lệch rất khó thay đổi.
Đáng chú ý, trong kỷ nguyên mạng xã hội, sức lan tỏa của một phát ngôn không còn dừng lại ở phạm vi một đoàn khách. Chỉ một đoạn livestream hay một video ngắn cũng có thể tiếp cận hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu người. Khi người phát ngôn là một hướng dẫn viên đang hành nghề, mức độ ảnh hưởng càng lớn bởi công chúng và du khách có xu hướng mặc nhiên tin rằng những thông tin ấy đã được kiểm chứng.
Thực tế, Luật Du lịch năm 2017 đã quy định rõ hướng dẫn viên có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác về chương trình và điểm đến; tôn trọng phong tục, tập quán của địa phương; hướng dẫn khách tuân thủ pháp luật và ứng xử văn minh trong suốt quá trình hành nghề. Đây không chỉ là yêu cầu về chuyên môn mà còn là chuẩn mực đạo đức của nghề.
Trong bối cảnh ngành du lịch Việt Nam đang hướng đến mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao chất lượng dịch vụ và xây dựng thương hiệu điểm đến, vai trò của đội ngũ hướng dẫn viên càng trở nên quan trọng. Mỗi hướng dẫn viên không chỉ đại diện cho doanh nghiệp lữ hành mà còn góp phần định hình hình ảnh của địa phương và của du lịch Việt Nam trong mắt du khách.
Đặc biệt, khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển, thông tin về điểm đến đã không còn là "đặc quyền" của hướng dẫn viên. Chỉ với một thiết bị di động, du khách có thể dễ dàng tìm kiếm lịch sử, văn hóa hay các đánh giá về địa điểm mình sắp đến. Điều làm nên giá trị khác biệt của người hướng dẫn ngày nay không phải là việc đọc lại những dữ liệu có sẵn, mà là khả năng kết nối thông tin với trải nghiệm thực tế, kể những câu chuyện giàu cảm xúc, tạo nên sự tương tác và truyền cảm hứng.
Công nghệ có thể hỗ trợ hành trình, nhưng không thể thay thế sự tinh tế trong cách ứng xử, khả năng xử lý tình huống hay chiều sâu văn hóa mà một hướng dẫn viên chuyên nghiệp mang lại. Chính vì vậy, trong thời đại số, yêu cầu đối với nghề hướng dẫn không giảm đi mà ngày càng cao hơn.
Sự việc vừa qua cũng đặt ra yêu cầu nhìn lại công tác đào tạo và quản lý đội ngũ hướng dẫn viên. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng nghiệp vụ, việc bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp, ý thức tôn trọng sự đa dạng văn hóa và trách nhiệm trong phát ngôn cần được xem là nền tảng của nghề.
Song song đó, việc ứng xử trên không gian mạng cũng cần được chú trọng. Những nội dung được phát trực tiếp hay chia sẻ trên các nền tảng số không còn là câu chuyện cá nhân nếu chúng được thực hiện trong quá trình hành nghề hoặc gắn với hình ảnh của doanh nghiệp và điểm đến. Một phát ngôn thiếu chuẩn mực có thể nhanh chóng lan truyền, gây ảnh hưởng đến uy tín của cả ngành du lịch.
Du lịch là hành trình kết nối con người với con người, kết nối những giá trị văn hóa khác biệt bằng sự thấu hiểu và tôn trọng. Trên hành trình ấy, hướng dẫn viên chính là người truyền tải những câu chuyện của điểm đến. Mỗi lời nói, mỗi cách ứng xử và mỗi thông tin được chia sẻ đều góp phần xây dựng hoặc làm tổn hại hình ảnh của vùng đất mà họ đang giới thiệu.
Bởi vậy, trách nhiệm của một hướng dẫn viên không chỉ là đưa du khách đến đúng địa điểm, mà còn là dẫn họ đến với những giá trị chân thực nhất của văn hóa Việt Nam. Chỉ khi mỗi câu chuyện được kể bằng tri thức, sự trung thực và lòng tôn trọng, người hướng dẫn viên mới thực sự hoàn thành vai trò của một "đại sứ văn hóa", góp phần nâng cao hình ảnh điểm đến và xây dựng một nền du lịch Việt Nam chuyên nghiệp, nhân văn và giàu bản sắc.
