Lê Lợi (1385-1433) là người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, chấm dứt ách đô hộ của nhà Minh, giành lại nền độc lập cho Đại Việt. Những chiến thắng Tốt Động – Chúc Động năm 1426, Chi Lăng – Xương Giang năm 1427 và Hội thề Đông Quan đã mở ra một trang sử mới. Sau khi lên ngôi năm 1428, ông đặt niên hiệu Thuận Thiên, khôi phục quốc hiệu Đại Việt và bắt tay vào công cuộc dựng lại đất nước sau chiến tranh.
Từ ký ức Lam Sơn đến ngôi đền trên đất Hoành Bồ
Nhưng giá trị của hình tượng Lê Lợi không chỉ nằm ở những chiến công. Trong cách ứng xử với quân Minh sau chiến thắng, việc cấp thuyền, ngựa, lương thực cho quân bại trận trở về nước cho thấy một tư tưởng hòa hiếu, nhân nghĩa và hướng tới việc khép lại chiến tranh. Chính lớp trầm tích lịch sử ấy làm cho việc thờ phụng Lê Thái Tổ hôm nay không đơn thuần là tưởng niệm một vị vua, mà còn là sự tiếp nối những giá trị về độc lập, đoàn kết, nhân nghĩa và trách nhiệm với cộng đồng.
Được xây dựng từ cuối thế kỷ XV, Đền thờ Vua Lê Thái Tổ là ngôi đền duy nhất trên địa bàn Quảng Ninh thờ Lê Lợi, đồng thời phối thờ Nguyễn Trãi và Lê Lai. Di tích được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh năm 2003 và đã nhiều lần được tu bổ, tôn tạo. Đầu năm 2026, dự án tu bổ, tôn tạo, mở rộng và phát huy giá trị di tích được khánh thành, tạo thêm điều kiện để nơi đây trở thành một địa chỉ văn hóa có sức hút đối với cộng đồng và du khách.
Điều đáng chú ý là trong định hướng tổ chức Lễ giỗ năm nay, phường Hoành Bồ đã đặt việc bảo tồn, phát huy giá trị di tích trong mối liên hệ với tuyên truyền, quảng bá, kết nối tour, tuyến và xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa - tâm linh đặc trưng. Đó là một cách tiếp cận đáng chú ý: di sản không chỉ để gìn giữ trong không gian thờ tự, mà cần được đưa vào đời sống du lịch bằng những trải nghiệm phù hợp.
Mười hai mâm lễ bảo tàng ẩm thực Hoành Bồ
Một trong những hình ảnh giàu sức gợi của Lễ giỗ 593 năm Vua Lê Thái Tổ là những mâm lễ do các thôn, khu phố chuẩn bị. Theo kế hoạch, mỗi thôn, khu phố đảm nhận một mâm lễ dâng Vua; đồng thời mỗi đơn vị chuẩn bị một tiết mục văn nghệ, dân vũ tham gia chương trình.
Nhìn từ góc độ du lịch, đây không chỉ là phần việc phục vụ nghi lễ. Đằng sau mỗi mâm lễ là câu chuyện về nếp ăn, cách ứng xử với tiền nhân và sự khéo léo của cộng đồng địa phương. Những sản vật quen thuộc được lựa chọn, chế biến và trình bày trong không gian linh thiêng khiến văn hóa ẩm thực trở thành một phần của di sản văn hóa.
Các hoạt động văn hóa cộng đồng với những tiết mục chèo, chầu văn, dân vũ, giao lưu văn nghệ có sự tham gia của người cao tuổi, thanh thiếu niên học sinh trong các trường học, các khu phố và các đội văn nghệ quần chúng. Chính những chủ thể văn hóa ấy khiến lễ hội không trở thành một chương trình biểu diễn được dựng lên cho du khách, mà trước hết vẫn là sinh hoạt văn hóa của cộng đồng. Đây là giá trị mà du lịch văn hóa cần tìm đến.
Một điểm đến hấp dẫn không nhất thiết phải có thật nhiều công trình mới. Điều quan trọng hơn là nơi ấy có ký ức và có cộng đồng đang sống cùng ký ức ấy. Với Đền Vua Lê Thái Tổ, sử tích Lê Lợi, Lê Lai, Nguyễn Trãi, về khởi nghĩa Lam Sơn và những giá trị nhân nghĩa sau chiến thắng đã tạo nên một lớp nội dung đủ dày để phát triển các hoạt động trải nghiệm, giáo dục lịch sử và du lịch tâm linh.
Từ một lễ giỗ đến sản phẩm du lịch văn hóa
Ngày 2/10, sau phần lễ tưởng niệm và tế lễ truyền thống, Nhân dân và du khách được dâng hương tại đền. Đây chính là thời điểm một di tích lịch sử thể chuyển từ “điểm thờ tự” thành “điểm đến” trong hành trình của du khách: không chỉ đến để thắp một nén hương, mà còn để hiểu một nhân vật lịch sử, đọc được ký ức trong kiến trúc, nghi lễ và không gian văn hóa nơi đây.
Từ Đền Vua Lê Thái Tổ, hành trình trải nghiệm có thể mở rộng sang đình Trới – một thiết chế văn hóa lâu đời của cộng đồng địa phương, nơi cũng thờ Lê Lợi, Lê Lai và Nguyễn Trãi. Cùng với không gian văn hóa cổ: chùa Yên Mỹ, đền thờ Phó đô Ngự sử, tiến sĩ Vũ Phi Hổ…kết nối với các hoạt động trình diễn nghề truyền thống, trang phục, trò chơi dân gian, ẩm thực và sản phẩm OCOP của vùng đất trầm tích văn hóa Hoành Bồ; đền Vua Lê là tâm điểm hình thành không gian du lịch văn hóa – tâm linh gắn với giáo dục lịch sử.
Di tích đền Vua Lê, giá trị kinh tế di sản hình thành một cách tự nhiên. Du khách có thêm lý do lưu lại Quảng Ninh lâu hơn; người dân có thêm cơ hội tham gia cung cấp dịch vụ, sản phẩm; các giá trị văn hóa địa phương có thêm thị trường. Một nén hương tưởng niệm, mở ra một hành trình tìm hiểu lịch sử. Từ một lễ hội cộng đồng, hình thành một sản phẩm du lịch. Và từ ký ức của cha ông, tạo thêm một nguồn lực văn hóa cho kinh tế du lịch hôm nay.
Vũ Phong Cầm
