Ở Phan Thiết, câu chuyện nước mắm đang được kể theo nhiều cách khác nhau, từ những gia đình tiếp tục giữ nghề, từ những người "ngoại đạo" nhưng có lý do đến với nghề rất tình cờ, từ những người tiếp tục mang sản phẩm truyền thống đi xa hơn nơi sản sinh đến với người tiêu dùng toàn cầu, để kể câu chuyện 300 năm về một nghề đã gắn với vùng đất qua nhiều thế hệ.
Giá trị nằm trong cách làm nghề
Một nghề truyền thống chỉ có thể tồn tại khi có người tiếp tục công việc của thế hệ trước. Với nước mắm Phan Thiết, sự tiếp nối ấy không đơn thuần là giữ lại một nghề cũ mà còn là quá trình mỗi thế hệ tìm cách làm ra sản phẩm tốt nhất trong điều kiện của mình. Bởi vậy, giá trị của nước mắm truyền thống không chỉ nằm ở một sản phẩm hoàn chỉnh. Phía sau sản phẩm là lịch sử nghề, là quá trình truyền nghề và là lựa chọn tiếp tục gắn bó với một công việc đã nuôi sống nhiều thế hệ.
"Đến với vùng biển Phan Thiết (Lâm Đồng) để dưỡng bệnh và bén duyên với nghề làm nước mắm với phương châm mang sự tử tế đến với người tiêu dùng nước mắm sau 10 năm gây dựng thương hiệu nước mắm Cá Đen đã có quy mô 1.000 lu mắm. Và tên Cá Đen cũng xuất phát từ người con gái thứ 2 trong gia đình, chắc cũng là duyên nghề", nữ doanh nhân U70 Phạm Thị Tuyết Lan Phó Giám đốc Công ty TNHH Cá Đen chia sẻ.
Khi sản phẩm mang câu chuyện đi xa
Từ một nghề gắn với đời sống địa phương, nước mắm Phan Thiết ngày nay có cơ hội xuất hiện ở những không gian rộng hơn. Mỗi cơ sở có cách xây dựng sản phẩm và câu chuyện riêng, nhưng điểm chung vẫn là nỗ lực giữ được đặc trưng của nghề trong một sản phẩm phù hợp với đời sống hiện đại.
Nước mắm thương hiệu Cá Đen có thể xem là một trường hợp trong câu chuyện ấy. Sản phẩm được đưa đến nhiều người ở trong nước và từng bước tiếp cận người Việt ở xa quê cũng như những thị trường khó tính nước ngoài. Điều đáng nói không nằm ở riêng một thương hiệu, mà ở cách một sản phẩm địa phương có thể trở thành phương tiện đưa câu chuyện về nghề đến những nơi mà người làm nghề trước đây khó hình dung.
Sản phẩm trở thành một phần của địa phương
Sản phẩm truyền thống chỉ thực sự tạo thêm giá trị khi câu chuyện được đặt đúng vị trí trong đời sống địa phương. Một chai nước mắm trên bàn ăn là sản phẩm. Một không gian giới thiệu nghề là một điểm tham quan. Một câu chuyện được kể lại cho du khách mở ra một cách tiếp cận khác về vùng đất. Khi những yếu tố ấy cùng tồn tại, nước mắm không còn chỉ xuất hiện ở nơi sản xuất hay trên kệ hàng mà có thể trở thành một phần trong hành trình khám phá Phan Thiết. Đó cũng là cách câu chuyện về nghề được kể bằng nhiều hình thức. Người làm nghề kể bằng sản phẩm. Bảo tàng kể bằng hiện vật và không gian. Du lịch kể bằng hành trình điểm đến. Ẩm thực kể bằng cách sản phẩm hiện diện trong bữa ăn. Mỗi cách tiếp cận bổ sung một lớp thông tin, giúp câu chuyện địa phương không bị bó hẹp trong một cách kể duy nhất.
Điểm cuối của mọi câu chuyện về sản phẩm vẫn là chất lượng
Không có chất lượng ổn định và tử tế của người làm nghề, những giá trị được kể về lịch sử về di sản cũng khó chuyển thành giá trị thực tế. Quyết định lựa chọn của người tiêu dùng là tín hiệu cho thị trường: cho sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, có bản sắc, có chất lượng và có câu chuyện riêng đang được quan tâm.
Người tiêu dùng không nhất thiết phải trả thêm tiền chỉ vì sản phẩm có lịch sử lâu đời. Họ cần được thuyết phục bằng chất lượng và thông tin đáng tin cậy.
Mỗi thế hệ có thể có một cách tiếp cận khác nhau. Có người chọn ở lại với nghề. Có người đưa sản phẩm đến những vùng đất mới. Có người xây dựng không gian để kể lại lịch sử. Những cách làm khác nhau cùng góp phần liên kết quá khứ với hiện tại. Sản phẩm tốt sẽ được tin dùng. Câu chuyện chân thực sẽ tạo được sức thuyết phục. Giá trị của một nghề chỉ thật sự được nối dài khi hôm nay vẫn có người làm nghề bằng sự trân trọng, trách nhiệm và mong muốn tạo ra sản phẩm tốt nhất có thể.
(Còn tiếp...)
