Khi công nghệ số ngày càng len sâu vào đời sống, số hóa hoạt động mua bán tại các chợ truyền thống đang mở ra hướng đi mới, góp phần hình thành văn minh thương nghiệp trong thời đại số và nâng cao chất lượng trải nghiệm du lịch.
Tại Quảng Ninh, Trung tâm Hỗ trợ Chuyển đổi số chợ Hạ Long I đang được triển khai theo hướng đó. Đây có thể xem là mô hình tổ chức chợ kiểu mới, kết hợp không gian mua bán truyền thống với tiện ích của siêu thị và công nghệ số, phục vụ đồng thời người dân, tiểu thương và du khách.
Khi chợ truyền thống bước vào không gian số
Chợ từ lâu là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của mỗi vùng đất. Với du lịch, chợ còn là nơi du khách tìm thấy sản vật đặc trưng, cảm nhận nhịp sống địa phương và lựa chọn những món quà mang dấu ấn điểm đến. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của thị trường tiêu dùng, mô hình chợ truyền thống cũng đứng trước yêu cầu đổi mới. Du khách ngày nay không chỉ quan tâm sản phẩm ngon hay đặc trưng mà còn muốn biết rõ nguồn gốc, giá cả, cách bảo quản, phương thức vận chuyển và chất lượng dịch vụ.
Chuyển đổi số vì thế đang trở thành giải pháp quan trọng để thay đổi phương thức kinh doanh truyền thống. Từ niêm yết giá, giới thiệu sản phẩm, thanh toán không tiền mặt đến đặt hàng trực tuyến, giao hàng tận nơi và chăm sóc khách hàng sau chuyến đi, công nghệ giúp rút ngắn khoảng cách giữa người bán và người mua. Với ngành Du lịch, đây không chỉ là câu chuyện thương mại điện tử mà còn là cách nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, hiện đại.
Một du khách đến Hạ Long có thể tham quan vịnh, trải nghiệm các điểm đến, thưởng thức ẩm thực và mua đặc sản mà không phải loay hoay với những túi quà nặng trên tay. Họ có thể lựa chọn sản phẩm bằng điện thoại, thanh toán trực tuyến hoặc trực tiếp, sau đó nhận hàng tại khách sạn, homestay, resort, nhà nghỉ hoặc gửi về tận nhà. Cách làm này, đang thay đổi quan niệm về một khu chợ. Chợ không còn chỉ là nơi người bán chờ khách đến mua, mà có thể trở thành một “điểm chạm” trong hành trình du lịch, nơi sản phẩm địa phương được kết nối với du khách bằng công nghệ và dịch vụ.
Mô hình chợ kiểu mới
Trung tâm Hỗ trợ Chuyển đổi số chợ Hạ Long I được tổ chức theo hướng kết hợp giữa chợ truyền thống và phương thức kinh doanh hiện đại. Không gian nhà chợ rộng khoảng 150m², hiện có 9 quầy hàng kinh doanh nhiều nhóm sản phẩm. Hàng hóa được sắp xếp, trưng bày gọn gàng, từ hải sản tươi sống, sản phẩm bảo quản trong tủ cấp đông đến đặc sản và hàng hóa phục vụ nhu cầu mua sắm của người dân, du khách.
Một điểm đáng chú ý là giá bán được niêm yết công khai, tạo sự minh bạch trong giao dịch. Hoạt động mua bán trực tiếp đồng thời được hỗ trợ bởi nền tảng số. Người bán sử dụng điện thoại thông minh để giới thiệu, tư vấn, chốt đơn; người mua có thể tiếp cận sản phẩm trên không gian mạng, quét mã QR để tìm hiểu thông tin và lựa chọn hàng hóa.
Theo anh Trần Thành Trung, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp phường Hồng Gai, cách thức mua sắm này đang tháo gỡ nhiều bất tiện thường gặp đối với du khách. “Nếu trước đây, nhiều du khách muốn mua đặc sản nhưng lại ngại mang theo vì cồng kềnh, sợ hải sản có mùi, lo thất lạc hành lý hoặc không đủ thời gian đi nhiều gian hàng để lựa chọn, thì hôm nay mọi việc đã trở nên đơn giản hơn rất nhiều”.
Du khách chỉ cần dùng điện thoại quét mã QR để khám phá những sản phẩm đặc trưng của Quảng Ninh như chả mực, hải sản tươi sống, hải sản khô, sá sùng, mực một nắng, cá héo, sản phẩm OCOP, quà tặng du lịch... Thông tin về sản phẩm, nguồn gốc, giá bán niêm yết, hình ảnh, video và đánh giá của khách hàng được cung cấp rõ ràng, giúp người mua có thêm cơ sở lựa chọn. Mô hình còn hướng tới ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như một “trợ lý mua sắm”. Du khách có thể đặt câu hỏi để được tư vấn sản phẩm phù hợp, tìm hiểu cách bảo quản, chế biến, lựa chọn quà biếu hoặc nhận hỗ trợ bằng nhiều ngôn ngữ. Đây là tiện ích có ý nghĩa trong bối cảnh lượng khách quốc tế ngày càng tăng và nhu cầu cá nhân hóa trải nghiệm ngày càng rõ nét.
Không dừng ở mua bán hàng hóa, Trung tâm còn hướng tới cung cấp các tiện ích hỗ trợ du lịch như gợi ý món ăn, địa chỉ uy tín, giới thiệu điểm tham quan, vui chơi, check-in; hướng dẫn đường đi bằng bản đồ số; hỗ trợ đặt đặc sản trước khi đến Hạ Long; theo dõi đơn hàng trực tuyến và lưu thông tin mua sắm để khách có thể đặt lại sau chuyến đi.
Với những tiểu thương vốn quen cách bán hàng truyền thống, chuyển đổi số cũng là một hành trình học hỏi. Bà Tạ Thị Nga, thương hiệu nem Hải sản Nga Phận gia truyền, cho biết thời gian đầu khá e ngại khi tiếp xúc với công nghệ hiện đại vì tuổi đã cao. Tuy nhiên, sau khi tham gia hoạt động tại Trung tâm và được các bạn trẻ hướng dẫn, bà nhận thấy nhiều lợi ích từ phương thức kinh doanh mới.
“Từ khi bước chân ra thì được các cháu ở Trung tâm hướng dẫn sử dụng công nghệ số, mình thấy nhiều cái tiến bộ và nhiều cái văn minh. Mình được tiếp xúc với các bạn trẻ, học hỏi các bạn rất nhiều cách bán hàng trên mạng và bán cho khách du lịch theo nhu cầu, giao hàng tại khách sạn... kinh doanh tốt hơn ngồi ngóng khách tại chợ truyền thống”, bà Nga chia sẻ.
Câu chuyện của bà Nga cho thấy chuyển đổi số không chỉ dành cho doanh nghiệp lớn hay người trẻ thành thạo công nghệ. Với sự hướng dẫn phù hợp, tiểu thương truyền thống cũng có thể từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh mới.
Từ một khu chợ đến hệ sinh thái mua sắm số
Từ góc độ du lịch, Trung tâm Hỗ trợ Chuyển đổi số chợ Hạ Long I đang gợi mở cách tiếp cận mới đối với hệ thống chợ truyền thống: xây dựng không gian mua sắm có tính kết nối cao, trong đó người bán, người mua, sản phẩm, dịch vụ vận chuyển và dữ liệu số được liên thông.
Mô hình cũng tạo điều kiện để tiểu thương và lao động tự do tiếp cận gần hơn với chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm hưu trí và những quyền lợi lâu dài. Khi người lao động được tập hợp trong một mô hình có tính liên kết, khả năng tiếp cận thông tin, chính sách và các dịch vụ hỗ trợ cũng thuận lợi hơn.
Ở góc độ quản lý, chợ được số hóa có thể hỗ trợ theo dõi hoạt động kinh doanh, tăng tính minh bạch trong giao dịch, đồng thời tạo điều kiện nâng cao hiệu quả quản lý thuế, kiểm soát nguồn gốc sản phẩm và xây dựng môi trường kinh doanh văn minh.
Chị Bùi Thị Hương, Trưởng Bưu cục Hòn Gai, Bưu điện tỉnh Quảng Ninh, cho rằng mô hình cũng mở ra khả năng kết nối tốt hơn giữa hoạt động kinh doanh tại chợ với dịch vụ logistics và vận chuyển hàng hóa. Đây là yếu tố quan trọng đối với du lịch, bởi một trong những rào cản của mua sắm đặc sản là việc vận chuyển sản phẩm sau khi mua.
Nếu được tổ chức bài bản, mô hình có thể hình thành một chuỗi dịch vụ khép kín: du khách tìm kiếm sản phẩm trên nền tảng số, đến chợ trải nghiệm, lựa chọn và thanh toán; hàng hóa sau đó được đóng gói, vận chuyển đến địa chỉ mong muốn. Sau chuyến đi, khách vẫn có thể tiếp tục mua sản phẩm từ chính địa phương mình từng đến.
Từ một khu chợ cụ thể, cách làm này có thể được nghiên cứu để áp dụng tại những địa phương có thế mạnh về du lịch và sản vật đặc trưng, kết nối chợ truyền thống với sản phẩm OCOP, làng nghề, đặc sản địa phương và hệ thống logistics.
Trung tâm Hỗ trợ Chuyển đổi số chợ Hạ Long I vì vậy có thể xem là một thử nghiệm đáng chú ý trong quá trình hiện đại hóa thương mại gắn với du lịch. Từ một không gian chợ truyền thống, mô hình đang hướng tới hình thành một hệ sinh thái mua sắm số, nơi công nghệ hỗ trợ con người, tiểu thương có thêm cơ hội kinh doanh, du khách có trải nghiệm thuận tiện và địa phương có thêm phương thức quảng bá sản vật.
Nếu tiếp tục được hoàn thiện và đánh giá bằng những chỉ số cụ thể như lượng khách, doanh thu, mức độ hài lòng, tỷ lệ giao dịch số, khả năng khách quay lại mua hàng và hiệu quả quản lý, mô hình này có thể trở thành cơ sở thực tiễn để nghiên cứu nhân rộng tại các địa phương có thế mạnh về du lịch trong cả nước.
Vũ Phong Cầm
