Từ lòng kính Mẫu của người Việt
Trong tín ngưỡng của người Việt, tiếng gọi “Mẫu” trước hết gợi sự chở che. Bước vào không gian thờ Mẫu, tình cảm ấy mở rộng thành niềm kính ngưỡng các vị nữ thần gắn với trời, rừng núi, sông nước và cuộc sống con người. Những bản văn chầu, sắc áo, tiếng phách không đứng riêng như tiết mục biểu diễn: chúng thuộc về một hệ thống nghi lễ, ký ức và cách cộng đồng trao gửi ước vọng bình an.
Thánh Mẫu Liễu Hạnh giữ vị trí đặc biệt trong tâm thức ấy. Dân gian xếp Thánh Mẫu vào hàng Tứ bất tử, kể chuyện một vị tiên nữ xuống trần, sống giữa nhân gian, trọng nghĩa tình, thương người yếu thế và trừng trị điều ác. Theo truyền tích địa phương, một lần giáng sinh của Mẫu gắn với vùng Tiên Hương vào năm 1557. Nên đọc câu chuyện ấy trong mạch tín ngưỡng dân gian, nơi sự thật lịch sử và ký ức thiêng được lưu truyền bằng những cách khác nhau.
Sức sống của đạo Mẫu nằm cả ở tình cảm, tiềm thức, bàn tay và giọng hát của con người hôm nay. Nghệ nhân hát văn thuộc từng câu nhạc, người may trang phục hiểu ý nghĩa từng màu sắc, thanh đồng học phép tắc trước khi bước vào nghi lễ. Họ dành nhiều năm học tập, trao truyền để nét văn hóa ấy tiếp tục có người hiểu, người thực hành và người nâng niu.
Tiệc Mẫu trong đêm trăng Tiên Hương
Phủ Chính - Phủ Dầy, là điểm thờ tự quan trọng nhất của Tín ngưỡng thờ Mẫu tại quần thể Phủ Dầy. Vào dịp rằm tháng Tám, Phủ được sửa soạn, trang hoàng rực rỡ đón tiệc Thánh Mẫu và Tết Trung thu. Ánh đèn, hoa lễ và dòng người về phủ đem đến sắc thái rất riêng: có người đến dâng hương, có người lặng yên trước ban thờ, có gia đình kết hợp chuyến lễ với buổi vãn cảnh trung thu.
Theo bà Trần Thị Kim Huệ, Nghệ nhân Ưu tú, thủ nhang Phủ Chính - Phủ Dầy, hằng năm vào rằm tháng Tám, nhiều đền phủ trong nước và cộng đồng thực hành tín ngưỡng ở nước ngoài cùng tổ chức tiệc mừng ngày Mẫu đản sinh. Bà xem đây là dịp bày tỏ lòng tri ân, gìn giữ đạo lý uống nước nhớ nguồn; với người thực hành tín ngưỡng, đó còn là lúc trao truyền đức tin, lễ nghi và lòng biết ơn cho lớp trẻ.
Ngày lễ vì vậy có phần việc thầm lặng sau vẻ rực rỡ của phủ: người hướng dẫn khách giữ trật tự, môi trường, người chăm nom ban thờ, người nhắc người trẻ cách dâng lễ cho đúng mực. Những cử chỉ nhỏ ấy nói nhiều về trách nhiệm của các nghệ nhân, thanh đồng và người trông coi đền phủ đối với di sản mình được truyền lại từ đời trước.
Theo lối cũ về Phủ Dầy
Từ Phủ Chính, du khách có thể dành thời gian đi tiếp về Phủ Nội (nơi thờ dòng họ nội của Thánh Mẫu), về Lăng Thánh Mẫu Liễu Hạnh, về những đền thờ các vị Thánh Tứ Phủ. Mỗi điểm giữ một dáng vẻ riêng, song cùng nằm trong câu chuyện lịch sử Thánh Mẫu Liễu Hạnh của vùng đất Vụ Bản. Đừng vội đi nhanh, du khách hãy dừng lại để nhìn kiến trúc, nghe một đoạn văn chầu khi có nghi lễ thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu, hỏi người địa phương về tích phủ: chuyến đi sẽ gần với đời sống của di sản hơn.
Phủ Dầy nay thuộc xã Vụ Bản, tỉnh Ninh Bình (địa danh trước sắp xếp hành chính là xã Kim Thái, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định). Du khách nên kiểm tra giờ đón khách và lịch nghi lễ tại điểm đến; ăn mặc kín đáo, xin phép trước khi chụp ảnh hoặc quay hình trong không gian hành lễ, giữ lối đi thông thoáng và hạn chế rác thải nhựa.
Một số hình ảnh tại Phủ Chính - Phủ Dầy đêm Rằm tháng Tám.
