Tấm bản đồ dẫn lối vào nền văn học hiện đại Việt Nam
Được xuất bản lần đầu trong giai đoạn 1942–1945, bộ sách “Nhà văn hiện đại” gồm 5 tập là công trình khảo cứu, phê bình văn học đồ sộ của học giả Vũ Ngọc Phan. Sau hơn 80 năm, tác phẩm vẫn được xem là một trong những nguồn tư liệu nền tảng giúp độc giả, nhà nghiên cứu và những người yêu văn chương hình dung rõ nét về tiến trình hình thành và phát triển của nền văn học Việt Nam hiện đại.
Điều đặc biệt ở “Nhà văn hiện đại” là công trình này được viết ngay trong thời điểm văn học nước nhà đang có những chuyển động mạnh mẽ. Đó là giai đoạn chữ Quốc ngữ ngày càng khẳng định vị thế, báo chí phát triển sôi động, nhiều thể loại văn học mới xuất hiện và các khuynh hướng nghệ thuật liên tục được thử nghiệm.
Trong bối cảnh ấy, Vũ Ngọc Phan đã thực hiện một công việc mang tính tiên phong: hệ thống hóa, phân loại và đánh giá các tác giả đương thời khi nhiều người trong số họ vẫn đang sáng tác. Công trình vì thế không chỉ phản ánh lịch sử văn học, mà còn ghi lại nhịp đập sống động của đời sống văn chương Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX.
Đối với độc giả hôm nay, bộ sách giống như một tấm bản đồ dẫn lối vào thế giới văn học hiện đại Việt Nam. Qua từng trang sách, người đọc có thể theo dõi hành trình phát triển của các thể loại từ tiểu thuyết, phóng sự, ký sự, thơ ca đến kịch nghệ, phê bình và biên khảo.
Những chân dung lớn của văn chương Việt
Không dừng lại ở việc giới thiệu tiểu sử hay liệt kê tác phẩm, Vũ Ngọc Phan đặt mỗi nhà văn trong bối cảnh lịch sử và đời sống văn học cụ thể. Ông phân tích phong cách sáng tác, khuynh hướng nghệ thuật, đóng góp cũng như những giới hạn của từng cây bút trong dòng chảy chung của văn học dân tộc.
Bộ sách đề cập tới 79 tác giả cùng hàng trăm tác phẩm được xuất bản dưới nhiều hình thức khác nhau, từ sách, báo, tạp chí cho đến các vở diễn sân khấu. Đây là một kho tư liệu quý giá đối với những ai muốn tìm hiểu diện mạo văn học Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Qua “Nhà văn hiện đại”, độc giả có cơ hội gặp lại những tên tuổi đã trở thành biểu tượng của văn chương Việt Nam như Nguyễn Tuân, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Tô Hoài, Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận, cùng nhiều tác giả có đóng góp quan trọng trong các lĩnh vực báo chí, nghiên cứu, phê bình và sân khấu.
Đặc biệt, bộ sách còn mở rộng góc nhìn về những người đặt nền móng cho văn học và báo chí Quốc ngữ như Trương Vĩnh Ký, Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, giúp người đọc hiểu rõ hơn về quá trình hiện đại hóa văn hóa và văn học Việt Nam trong giai đoạn giao thoa Đông – Tây.
Chính sự phong phú ấy khiến “Nhà văn hiện đại” không chỉ là một công trình nghiên cứu, mà còn là một chuyến du hành qua ký ức văn hóa dân tộc, nơi mỗi tác giả là một điểm dừng chân để khám phá những câu chuyện của một thời đại.
Giá trị bền vững của một công trình kinh điển
Điều làm nên sức sống lâu dài của “Nhà văn hiện đại” không chỉ nằm ở khối lượng tư liệu đồ sộ mà còn ở phương pháp phê bình khoa học và tinh thần học thuật độc lập của tác giả.
Là người sống cùng thời với phần lớn các nhà văn được khảo sát, có mối quan hệ nghề nghiệp và giao lưu văn chương với nhiều người trong số họ, nhưng Vũ Ngọc Phan vẫn giữ được sự khách quan đáng trân trọng. Ông tiếp cận tác phẩm từ nhiều góc độ: nội dung tư tưởng, bút pháp nghệ thuật, phong cách sáng tạo, ảnh hưởng xã hội và vị trí của tác giả trong tiến trình phát triển văn học.
Những nhận định của ông, dù được đưa ra cách đây nhiều thập niên, đến nay vẫn được giới nghiên cứu tham khảo như những tư liệu có giá trị. Nhiều đánh giá đã chứng tỏ tính dự báo khi thời gian tiếp tục khẳng định vị trí của các tác giả trong lịch sử văn học dân tộc.
Trong bối cảnh hiện nay, khi nhu cầu tìm hiểu văn học Việt Nam ngày càng được quan tâm trong giáo dục, nghiên cứu và đời sống văn hóa, sự trở lại của bộ sách mang nhiều ý nghĩa. Không chỉ dành cho giới chuyên môn, “Nhà văn hiện đại” còn là lựa chọn hấp dẫn với những độc giả yêu sách, yêu văn chương và mong muốn hiểu sâu hơn về những giá trị đã góp phần hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam.
Việc tái bản công trình kinh điển này cũng góp phần làm giàu thêm đời sống đọc, khuyến khích công chúng tìm về các tác phẩm nền tảng để hiểu rõ hơn hành trình phát triển của văn học nước nhà trong hơn một thế kỷ qua.
Tác giả của bộ sách, Vũ Ngọc Phan (1902–1987), là một trong những tên tuổi lớn của đời sống học thuật Việt Nam hiện đại. Ông hoạt động trên nhiều lĩnh vực như phê bình văn học, nghiên cứu văn học dân gian, dịch thuật, hồi ký và biên khảo. Với những đóng góp quan trọng cho nền văn học nghệ thuật nước nhà, ông đã được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật đợt I năm 1996.
Sự trở lại của “Nhà văn hiện đại” vì thế không chỉ là câu chuyện của một bộ sách được tái bản. Đó còn là lời mời gọi độc giả bước vào hành trình khám phá kho tàng văn hóa dân tộc, gặp gỡ những gương mặt đã làm nên diện mạo văn học Việt Nam hiện đại và cảm nhận sức sống bền bỉ của những giá trị vượt thời gian.
