Những phân tích tại chương trình Hộp Tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8 cho thấy, sự thay đổi của mặt bằng lãi suất đang diễn ra đồng thời với nhiều biến động khác của kinh tế toàn cầu, qua đó tác động trực tiếp đến chi phí sinh hoạt, chi phí vay vốn, giá tài sản và quyết định phân bổ dòng tiền của mỗi người.
Khi thời kỳ vốn rẻ dần khép lại
Một trong những thay đổi đáng chú ý của môi trường tài chính hiện nay là chi phí của dòng vốn không còn ở mức thấp như giai đoạn trước. Lạm phát toàn cầu có dấu hiệu quay trở lại, giá năng lượng chịu ảnh hưởng từ bất ổn địa chính trị, trong khi các ngân hàng trung ương lớn thận trọng hơn với chính sách nới lỏng tiền tệ.
Theo ông Lương Duy Phước, Giám đốc Nghiên cứu Thị trường, Công ty Cổ phần Chứng khoán Kafi, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã bốn lần tăng lãi suất, từ 0,1% lên 1% kể từ tháng 7/2024, khiến nguồn vốn giá rẻ từng hỗ trợ dòng tiền đầu tư toàn cầu dần thu hẹp. Tại Mỹ, kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sớm giảm lãi suất cũng suy yếu trước những lo ngại về lạm phát.
Khi chi phí vốn duy trì ở mức cao, nhà đầu tư buộc phải thận trọng hơn với định giá tài sản và khả năng sinh lời thực tế. Nếu trước đây chi phí tài chính thấp cho phép chấp nhận mức lợi nhuận thấp hơn thì nay, cùng một tài sản phải tạo ra mức sinh lời cao hơn mới đủ bù đắp chi phí vốn và rủi ro. Dòng tiền toàn cầu vì thế vẫn tìm kiếm những câu chuyện tăng trưởng mới như AI, công nghệ, bán dẫn và hạ tầng, nhưng nhà đầu tư ngày càng chọn lọc hơn.
Áp lực chi phí vốn đến gần hơn với nền kinh tế Việt Nam
Việt Nam không đứng ngoài xu hướng này. Theo ông Phước, tác động hiện ở mức vừa phải, nhưng nền kinh tế đang đồng thời phải giải quyết bài toán chi phí vốn trong khi nhu cầu vốn cho sản xuất, đầu tư và hạ tầng ngày càng lớn.
Mặt bằng lãi suất trong nước không còn thấp như trước. Việc nhiều ngân hàng tăng lãi suất huy động phản ánh áp lực thanh khoản và chi phí vốn trong hệ thống. Trong khi đó, nhu cầu vốn cho đầu tư công và phát triển hạ tầng tiếp tục ở mức cao. Bài toán đặt ra không chỉ là huy động đủ vốn mà còn phải kiểm soát chi phí, đồng thời bảo đảm ổn định tỷ giá, kiểm soát lạm phát và an toàn hệ thống tài chính.
Ở cấp độ hộ gia đình, tác động được cảm nhận trực tiếp qua giá tài sản và chi phí sinh hoạt. Nhà đầu tư Vũ Thanh Thanh đưa ra một so sánh: khoảng 5–6 năm trước, với 3–4 tỷ đồng có thể sở hữu một căn hộ khoảng 100 m² tại nhiều khu vực, trong khi hiện nay số tiền cần thiết có thể lên tới 7–8 tỷ đồng. Giá vàng cũng tăng mạnh so với khoảng bốn năm trước, từ khoảng 71 triệu đồng/lượng lên khoảng 150 triệu đồng/lượng trong bối cảnh được chia sẻ tại chương trình.
Những con số này cho thấy thu nhập, giá tài sản và chi phí vốn không nhất thiết vận động cùng tốc độ. Khi giá tài sản tăng nhanh hơn khả năng tích lũy, khoảng cách để sở hữu tài sản ngày càng lớn. Nếu sử dụng tín dụng để thu hẹp khoảng cách đó, chi phí lãi vay lại trở thành một biến số mới trong bài toán tài chính cá nhân.
Chi phí tăng, hành vi tiêu dùng và du lịch thay đổi
Tác động của lãi suất và chi phí vốn không dừng ở thị trường tài sản mà còn lan sang hành vi tiêu dùng. Khi chi phí sinh hoạt và nghĩa vụ tài chính chiếm tỷ trọng lớn hơn trong thu nhập, người dân có xu hướng cân nhắc kỹ hơn trước các khoản chi không thiết yếu, ưu tiên những sản phẩm, dịch vụ có giá trị sử dụng thực chất và trải nghiệm tương xứng với số tiền bỏ ra.
Du lịch cũng không nằm ngoài sự thay đổi này. Khi dòng tiền trở nên thận trọng hơn, người dân có thể điều chỉnh cách đi du lịch theo hướng lựa chọn những chuyến đi ngắn ngày, điểm đến gần, chi phí hợp lý hoặc những sản phẩm mang lại nhiều trải nghiệm trong cùng một hành trình.
Điều đó đặt ra yêu cầu mới đối với ngành du lịch. Bài toán không chỉ là thu hút nhiều khách mà còn phải tạo ra giá trị đủ lớn để du khách sẵn sàng chi tiêu. Từ lưu trú, ẩm thực, vui chơi giải trí đến các sản phẩm văn hóa, mua sắm và trải nghiệm bản địa, mỗi mắt xích trong chuỗi dịch vụ cần được nâng chất để kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu.
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng tỉnh táo với mỗi quyết định tài chính, một sản phẩm du lịch khác biệt, một trải nghiệm đáng nhớ hay một dịch vụ chất lượng có thể trở thành yếu tố thúc đẩy chi tiêu. Đây cũng là cơ hội để du lịch chuyển từ mục tiêu đơn thuần tăng lượng khách sang nâng giá trị mỗi chuyến đi, qua đó tạo thêm dòng tiền cho doanh nghiệp và cộng đồng địa phương.
Đòn bẩy tài chính: lợi nhuận đi cùng rủi ro
Trong giai đoạn lãi suất thấp, đòn bẩy tài chính thường được xem là công cụ giúp nhà đầu tư nâng quy mô vốn. Nhưng khi chi phí vốn tăng, logic này thay đổi đáng kể. Nhà đầu tư Vũ Thanh Thanh cho biết từng sử dụng đòn bẩy khi lãi suất dễ chịu hơn. Khi lãi suất tăng trong khi thu nhập không tăng tương ứng và các khoản chi khó cắt giảm, lựa chọn trở nên thận trọng hơn, chuyển dần sang các phương án an toàn và tích sản.
Trong khi đó, theo ông Lương Duy Phước, chi phí vốn tăng đồng nghĩa cả “chi phí sống” và “chi phí tài chính” đều tăng. Một khoản vay từng được xem là phù hợp khi lãi suất thấp có thể trở thành gánh nặng nếu thu nhập không tăng kịp nghĩa vụ trả nợ.
Với nhà đầu tư, tài sản phải tạo ra lợi suất đủ lớn để vượt chi phí vốn và có biên an toàn hợp lý. Nếu tài sản chỉ có khả năng sinh lời khoảng 8% trong khi chi phí vay đã ở mức 7–8%, phần lợi nhuận còn lại không đủ bù đắp rủi ro thị trường.
Dòng tiền tìm kiếm sự chắc chắn
Sự thay đổi khẩu vị đầu tư toàn cầu cũng phản ánh tâm lý thận trọng hơn. Khi lãi suất và lạm phát cùng tăng, nhà đầu tư đòi hỏi mức sinh lời cao hơn để bù đắp chi phí vốn và rủi ro, đồng thời quan tâm nhiều hơn tới những tài sản có lợi suất tương đối chắc chắn như tiền gửi, quỹ tiền tệ và trái phiếu ngắn hạn.
Sau những biến động địa chính trị hồi đầu tháng 3/2026, các quỹ thị trường tiền tệ toàn cầu đã hút khoảng 48 tỷ USD chỉ trong một tuần, trong khi gần 19 tỷ USD bị rút khỏi các quỹ cổ phiếu Mỹ và toàn cầu. Đến giữa tháng 3, các quỹ tiền tệ có tám tuần liên tiếp hút vốn. Đến tháng 8, các quỹ trái phiếu Mỹ hút thêm 9,4 tỷ USD trong tuần kết thúc ngày 12/8, còn quỹ tiền tệ hút gần 14 tỷ USD.
Tuy nhiên, cổ phiếu cũng bắt đầu thu hút vốn trở lại khi lo ngại về lãi suất dịu xuống. Điều này cho thấy nhà đầu tư không hoàn toàn quay lưng với tài sản rủi ro mà đang trở nên chọn lọc hơn, chú trọng thanh khoản và yêu cầu mức sinh lời hấp dẫn hơn.
Từ đầu tư tài sản sang quản trị cấu trúc tài chính
Đối với Việt Nam, bài toán quan trọng không nhất thiết là lựa chọn tài sản nào đang tăng giá, mà là xây dựng một cấu trúc tài chính có khả năng chống chịu. Ông Lương Duy Phước cho rằng, ưu tiên nên là những tài sản có khả năng tạo dòng tiền tương đối ổn định, duy trì khoản dự phòng cho chi tiêu và nghĩa vụ tài chính, đồng thời rà soát các khoản vay, ưu tiên xử lý những khoản có lãi suất cao. Việc sử dụng đòn bẩy cần nằm trong giới hạn của khả năng tài chính, đặc biệt tránh dùng vốn vay ngắn hạn cho những tài sản cần thời gian dài mới thu hồi vốn.
Ở góc độ cá nhân, nhà đầu tư Vũ Thanh Thanh cho biết thường theo dõi thu chi hàng tháng, phân bổ tài sản vào nhiều kênh và tìm kiếm ý kiến từ bạn bè hoặc chuyên gia khi dòng tiền có biến động. Trong một nền kinh tế vẫn có nhu cầu vốn lớn và mục tiêu tăng trưởng cao, lãi suất sẽ tiếp tục là biến số quan trọng đối với doanh nghiệp, thị trường tài chính và từng hộ gia đình. Khi “tiền rẻ” không còn là điều kiện mặc định, năng lực quản trị tài sản, kiểm soát dòng tiền và lựa chọn tiêu dùng sẽ ngày càng quyết định khả năng mỗi người duy trì sức mua và tận dụng cơ hội.
Với du lịch, sự thay đổi ấy cũng đặt ra một yêu cầu rõ ràng: không chỉ thu hút du khách, mà phải tạo ra những trải nghiệm đủ giá trị để mỗi chuyến đi trở thành một quyết định chi tiêu đáng giá. Đây có thể là hướng đi quan trọng để ngành du lịch thích ứng với một chu kỳ kinh tế mới, trong đó người tiêu dùng thận trọng hơn nhưng vẫn sẵn sàng chi cho những giá trị thực sự khác biệt.
