Khi thành phố được nhìn từ mặt nước
Có một TP.Hồ Chí Minh rất khác khi được nhìn từ sông. Từ Bạch Đằng, những nhịp cầu, tòa nhà cao tầng, mảng xanh ven bờ và các công trình biểu tượng lần lượt hiện ra theo hành trình của con tàu. Thành phố vốn quen thuộc với nhịp sống trên đường bộ bỗng trở nên khoáng đạt, có chiều sâu và giàu trải nghiệm hơn.
Tuy nhiên, giá trị của những chuyến buýt sông không chỉ nằm ở trải nghiệm ngắm cảnh. Điều đáng chú ý là TP.Hồ Chí Minh có cơ hội biến giao thông đường thủy thành một phần của hạ tầng du lịch, trong đó mỗi bến tàu không chỉ là nơi đón, trả khách mà còn có thể trở thành một “cửa ngõ” kết nối với hệ thống dịch vụ và điểm đến.
Từ góc nhìn này, Saigon Waterbus có thể được xem là một bước khởi đầu cho việc khai thác tốt hơn lợi thế sông nước của TP.Hồ Chí Minh, qua đó góp phần tạo nên một diện mạo đô thị sông nước hiện đại.
Trong phát triển du lịch, giao thông là yếu tố quan trọng để kết nối du khách với các điểm đến. Với đường thủy, TP.Hồ Chí Minh có một lợi thế đặc biệt khi thành phố đã sở hữu hệ thống sông, kênh, rạch rộng lớn.
Theo tài liệu gốc, thành phố có hơn 1.100 km đường thủy nội địa có thể khai thác, tạo dư địa cho phát triển giao thông và du lịch đường sông.
Nếu đường bộ phải giải quyết những bài toán về quỹ đất, giải phóng mặt bằng và áp lực giao thông, đường thủy có thể mở thêm một hướng di chuyển trên mặt nước, qua đó tạo thêm lựa chọn kết nối trong không gian đô thị.
Vì vậy, giao thông đường sông có thể được nhìn nhận không chỉ như một sản phẩm du lịch mà còn như một phương thức kết nối các khu vực của thành phố.
Khi các bến tàu được kết nối với metro, xe buýt, bãi đỗ xe và các điểm tham quan, hành trình của du khách sẽ không còn là một chuyến đi riêng lẻ trên mặt nước mà có thể trở thành một chuỗi kết nối giữa nhiều phương thức giao thông.
Bạch Đằng có thể kết nối với khu vực trung tâm; Thủ Thiêm mở ra không gian đô thị mới; trong khi các bến ở phía Đông và phía Bắc có thể tạo thêm kết nối với khu dân cư, điểm vui chơi, ẩm thực và các dịch vụ ven sông.
Khi đó, mỗi bến tàu không chỉ là điểm dừng mà còn có thể trở thành một điểm đến; mỗi hành trình trên sông có thể được phát triển thành một sản phẩm du lịch.
Từ “mặt sau” thành “mặt tiền” của thành phố
Một trong những thay đổi đáng chú ý của giao thông đường sông không chỉ diễn ra trên mặt nước mà còn có thể tác động đến không gian hai bên bờ.
Trong nhiều năm, một số khu vực ven sông chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng. Những khu vực kho bãi, mặt bằng cũ hoặc không gian ven bờ chưa được tổ chức phù hợp có thể trở thành những phần không gian ít được chú ý trong cấu trúc đô thị.
Khi dòng khách được kết nối đến các khu vực này, giá trị sử dụng của không gian ven sông cũng có thể thay đổi.
Từ Bạch Đằng, Bình An đến Hiệp Bình Chánh, sự hiện diện của các bến thủy có thể tạo điều kiện để phát triển thêm các dịch vụ như cà phê, nhà hàng, cửa hàng lưu niệm, sản phẩm OCOP và các hoạt động trải nghiệm. Đây là mối liên kết giữa hạ tầng giao thông và hệ thống dịch vụ du lịch.
Một bến tàu không chỉ tạo ra hành khách mà còn tạo ra dòng người. Dòng người tạo ra nhu cầu, nhu cầu thúc đẩy dịch vụ và dịch vụ có thể tạo thêm sinh kế cho cộng đồng.
Nếu được quy hoạch đồng bộ, không gian ven sông có thể được tổ chức thành các công viên, quảng trường, phố đi bộ, không gian văn hóa, ẩm thực và giải trí. Khi đó, sông Sài Gòn có thể trở thành một trục kết nối các không gian và trải nghiệm của thành phố.
Khi sông Sài Gòn trở thành không gian của kinh tế đêm
Du lịch ngày nay không chỉ dừng ở việc tham quan các địa danh nổi tiếng. Du khách còn quan tâm đến trải nghiệm đời sống địa phương, ẩm thực, văn hóa và nhịp sống của nơi mình đến.
Đường sông có thể tạo điều kiện để kết nối những trải nghiệm đó trong cùng một hành trình. Một chuyến đi có thể bắt đầu bằng hành trình trên mặt nước, tiếp nối với một bữa ăn ven sông, ghé thăm không gian văn hóa, khám phá khu phố địa phương và kết thúc bằng các hoạt động về đêm.
Mô hình kết hợp giữa di chuyển, tham quan, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa có thể tạo nên một sản phẩm du lịch thuận tiện và phù hợp với lợi thế sông nước của TP.Hồ Chí Minh.
Thành phố không nhất thiết phải tạo ra một sản phẩm hoàn toàn mới. Việc kết nối những giá trị, điểm đến và dịch vụ đang tồn tại thông qua một phương thức giao thông khác cũng có thể mở ra thêm một cách khám phá thành phố.
Ban ngày, dòng sông mở ra một không gian thành phố xanh và khoáng đạt. Khi màn đêm xuống, khu vực ven sông có thể mang đến một trải nghiệm khác.
Từ Bến Nhà Rồng, Bảo tàng Lịch sử, phố đi bộ Nguyễn Huệ đến công viên ven sông Thủ Thiêm, cùng với hệ thống nhà hàng, du thuyền và các điểm đến khác, có thể hình thành những hành trình trải nghiệm về đêm.
Nếu giao thông đường sông được vận hành với tần suất phù hợp, kinh tế đêm có thêm một phương thức kết nối. Du khách có thể dùng bữa bên sông, tham quan không gian văn hóa, thưởng thức các hoạt động giải trí, mua sản phẩm địa phương và trở về trung tâm bằng đường thủy.
Giá trị của mô hình này không chỉ nằm ở việc bổ sung thêm điểm tham quan mà còn ở khả năng tạo thêm một chuỗi trải nghiệm liên tục trong hành trình của du khách.
Từ Waterbus đến hệ sinh thái giao thông – du lịch
Để phát triển giao thông đường thủy, TP.Hồ Chí Minh có thể tiếp tục mở rộng tư duy từ một tuyến buýt sông sang một hệ thống kết nối giao thông và du lịch.
Các bến thủy có thể được nâng cấp, kết nối với metro, xe buýt và bãi đỗ xe, qua đó tạo thuận lợi hơn cho việc di chuyển giữa đường bộ và đường thủy.
Bên cạnh buýt sông, hệ thống đường thủy cũng có thể phát triển thêm những loại hình phù hợp như taxi thủy, tàu điện thủy thân thiện với môi trường, tàu nhà hàng và các tuyến kết nối với những khu vực du lịch lân cận.
Đây cũng là không gian để nguồn lực xã hội hóa tham gia vào việc phát triển hạ tầng, dịch vụ và các sản phẩm du lịch đường sông.
TP.Hồ Chí Minh đang có cơ hội xây dựng hình ảnh một đô thị năng động không chỉ bằng những tòa nhà cao tầng, các đại lộ hiện đại hay mạng lưới metro, mà còn bằng chính những dòng sông chảy qua thành phố.
Sông Sài Gòn có thể đồng thời đảm nhận nhiều vai trò: tuyến giao thông xanh, tuyến du lịch, không gian văn hóa, không gian kinh tế đêm và mặt tiền đô thị.
Những chuyến buýt sông hôm nay vì thế không chỉ đơn thuần đưa hành khách từ bến này đến bến khác. Đây còn là một cách tiếp cận nhằm khai thác lợi thế sông nước của thành phố và kết nối những không gian vốn đang tồn tại thành một hành trình trải nghiệm.
Nếu hạ tầng được đầu tư đồng bộ, chính sách xã hội hóa được mở rộng và hệ sinh thái ven sông được quy hoạch thống nhất, TP.Hồ Chí Minh có thể hình thành một sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng: khám phá thành phố bằng đường sông trong một đô thị năng động, sáng tạo và hướng biển.
Khi ấy, sông Sài Gòn không chỉ là một phần cảnh quan. Dòng sông có thể trở thành con đường đưa du khách đi sâu hơn vào thành phố, đồng thời mở ra một cách mới để TP.Hồ Chí Minh giới thiệu bản sắc của mình.
