Ngày đầu tiên của một thành phố mới không chỉ được đánh dấu bằng những công trình lớn. Ở một góc khác của đời sống, 50 chiếc xe buýt điện bắt đầu hành trình đưa học sinh đến trường miễn phí. Từ một chuyến xe, Quảng Ninh đang thử trả lời một câu hỏi rất gần với mỗi gia đình: thành phố mới sẽ làm gì để cuộc sống của người dân tốt hơn?
Buổi sáng của một thành phố thường bắt đầu bằng những dòng người vội vã. Người lớn đến công sở, công nhân vào ca, những chiếc xe nối nhau trên đường. Trước cổng trường, một “giờ cao điểm” khác cũng diễn ra: cha mẹ chở con đến lớp, dừng xe vội vàng rồi lại tất tả quay về.
Công việc ấy quen thuộc đến mức nhiều gia đình coi như một phần tất yếu của cuộc sống. Nhưng khi hàng nghìn gia đình cùng làm một việc trong cùng một khoảng thời gian, nó trở thành vấn đề nóng của đô thị: ùn tắc trước cổng trường, áp lực giao thông, thời gian của cha mẹ và cả sự an toàn của trẻ nhỏ. Từ ngày 5/9, Quảng Ninh bắt đầu thử một cách khác.
Những chiếc xe buýt điện sẽ đón học sinh tại các điểm được tổ chức theo tuyến, đưa các em đến trường rồi trở về theo lịch trình. Giai đoạn đầu, thành phố bố trí khoảng 50 xe loại 30 chỗ trên 6 tuyến tại các phường Hạ Long, Hồng Gai và Hà Tu. Học sinh sử dụng dịch vụ được hỗ trợ 100% giá vé từ ngân sách nhà nước. Tính đến ngày 19/8, đã có 1.728 học sinh đăng ký sử dụng dịch vụ. Quảng Ninh trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai mô hình xe buýt điện đưa đón học sinh miễn phí.
Không chỉ là một chuyến xe miễn phí
Trước khi xây dựng đề án, Quảng Ninh đã khảo sát 126.077 phụ huynh học sinh, tương đương khoảng 43% tổng số học sinh phổ thông toàn tỉnh. Kết quả cho thấy 73,4% học sinh có quãng đường từ nhà đến trường từ 1km trở lên; 58,8% số trường thường xuyên xảy ra ùn tắc cục bộ vào giờ cao điểm do phương tiện cá nhân đưa đón học sinh chiếm tỷ trọng cao. Đặc biệt, 96,64% phụ huynh được khảo sát mong muốn có hình thức đưa đón bằng xe buýt theo tuyến cố định, an toàn và đúng giờ.
Những con số ấy cho thấy chiếc xe buýt điện không xuất hiện từ một ý tưởng xa đời sống, nó xuất phát từ chính quy luật cung cầu. Với một gia đình, miễn tiền vé là một khoản hỗ trợ cụ thể. Nhưng giá trị của chính sách còn nằm ở những điều khó đo đếm hơn: cha mẹ bớt một lần đưa đón, học sinh có một hành trình được tổ chức an toàn hơn, cổng trường bớt những dòng xe chen chúc, thời gian của hàng nghìn gia đình được sử dụng khác đi.
Ngày 25/8/2026, HĐND thành phố Quảng Ninh thông qua nghị quyết quy định chính sách miễn giá vé xe buýt đưa đón học sinh trên địa bàn Hạ Long, Hồng Gai và Hà Tu trong năm học 2026-2027. Kinh phí được bảo đảm từ ngân sách nhà nước thông qua đơn vị cung cấp dịch vụ vận tải. Trước đó, Đề án đã được UBND thành phố phê duyệt.
Để một chính sách tưởng như giản dị ấy vận hành được từ ngày khai giảng, phía sau là cả một guồng chuẩn bị: khảo sát hạ tầng, xác định điểm đón trả, lập danh sách học sinh, hoàn thiện cơ chế tài chính, lựa chọn đơn vị vận hành, chuẩn bị phương tiện, nhân lực, trạm sạc và phần mềm quản lý. Bởi an sinh xã hội, nếu chỉ dừng ở một quyết định miễn phí, vẫn chưa đủ. Điều người dân cần là một dịch vụ đến được với mình, đúng giờ, thuận tiện và an toàn.
Khi cổng trường bớt những dòng xe
Có lẽ nơi cảm nhận rõ nhất hiệu quả của chính sách sẽ là những cổng trường vào mỗi buổi sáng. Thay vì hàng trăm lượt xe máy, ô tô cá nhân cùng dồn về một điểm trong vài chục phút, học sinh được phân bổ trên các tuyến xe, lên xuống tại những điểm đón trả đã được tổ chức. Một bài toán giao thông vì thế được giải bằng một cách rất gần với đời sống.
Với phụ huynh, đó là sự thuận tiện. Với nhà trường, đó là một phương thức đưa đón có tổ chức. Với thành phố, đó là giải pháp giảm áp lực phương tiện cá nhân và ùn tắc cục bộ. Với môi trường, đó là thêm một bước đi cụ thể trong quá trình chuyển đổi xanh.
50 xe buýt điện được chuẩn bị mới, loại 30 chỗ, trang bị camera, thiết bị giám sát hành trình, thiết bị chống quên học sinh, phương tiện phòng cháy chữa cháy và dụng cụ thoát hiểm. Lái xe và nhân viên phục vụ được tuyển chọn, tập huấn riêng cho việc đưa đón học sinh. Nhà chờ, biển báo, vạch sơn, bãi đỗ và các trạm sạc cũng được chuẩn bị đồng bộ.
Đằng sau một chuyến xe là một quy trình quản lý chặt chẽ. Học sinh được cấp thẻ để xác thực khi lên xe; thông tin hành trình được quản lý trên phần mềm; hướng dẫn viên theo dõi việc lên xuống xe; sau mỗi lượt, toàn bộ khoang xe được kiểm tra để bảo đảm không còn học sinh hay tài sản bị bỏ quên. Các lực lượng liên quan cùng tham gia quản lý và xử lý những tình huống phát sinh.
An toàn vì thế không phải một lời hứa đặt bên ngoài chính sách. Nó được thiết kế ngay trong cách vận hành.
Nhưng còn một giá trị khác, lâu dài hơn. Những đứa trẻ hôm nay bước lên xe buýt để đến trường sẽ dần hình thành thói quen sử dụng giao thông công cộng. Một thế hệ lớn lên với ý thức rằng đi lại trong thành phố không nhất thiết phải gắn với một chiếc xe cá nhân. Đó chính là cách một chính sách giao thông có thể trở thành một chính sách giáo dục về lối sống xanh.
Thành phố mới bắt đầu từ những điều rất gần dân
Quảng Ninh vừa bước qua một dấu mốc lớn khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Trong những ngày đầu tiên của thành phố mới, việc đưa xe buýt điện miễn phí phục vụ học sinh có thể xem như một chi tiết nhỏ, nhưng lại gợi ra một ý nghĩa lớn hơn về cách một đô thị lựa chọn để phát triển. Bởi một thành phố mới không chỉ được tạo nên bởi những công trình mới. Nó được tạo nên từ cách người dân sống trong thành phố ấy.
Một người mẹ có bớt một chuyến đưa con đi học mỗi ngày không? Một đứa trẻ có thêm một hành trình an toàn không? Một gia đình có bớt một khoản chi không? Một cổng trường có bớt ùn tắc không? Một người dân có cảm thấy dịch vụ công đang thực sự đi vào cuộc sống của mình không? Những câu hỏi ấy tưởng nhỏ, nhưng chính chúng tạo nên chất lượng sống của một đô thị.
Vì vậy, đáng chú ý nhất trong chính sách này không phải là việc Quảng Ninh có 50 chiếc xe buýt điện. Điều đáng chú ý là cách chính quyền bắt đầu từ một nhu cầu rất cụ thể của người dân, để thiết kế một chính sách có nhiều tầng giá trị: giáo dục, an sinh, giao thông, môi trường và chất lượng sống.
Đó cũng là lý do mà lãnh đạo tỉnh khẳng mục tiêu an sinh hướng tới “những nhu cầu rất gần gũi của mỗi gia đình”, để học sinh có hành trình đến trường an toàn, thuận tiện hơn, phụ huynh thêm yên tâm và việc chăm lo cho thế hệ trẻ bắt đầu từ những điều thiết thực.
Quảng Ninh đồng thời xác định giai đoạn đầu tại Hạ Long, Hồng Gai và Hà Tu là thời gian để đánh giá mức độ an toàn, chất lượng dịch vụ, hiệu quả vận hành và khả năng cân đối nguồn lực, trước khi xem xét nhân rộng mô hình ra các địa bàn khác. Điều đó khiến những chuyến xe buýt điện hôm nay không chỉ là một dịch vụ mới. Nó là một phép thử đối với tư duy quản trị đô thị: lấy nhu cầu của người dân làm điểm bắt đầu và lấy chất lượng cuộc sống làm đích đến.
Ngày khai giảng, những chiếc xe sẽ lăn bánh. Không có tiếng máy nổ, không khói xả; thay vào đó là những khuôn mặt học sinh trên hành trình đến lớp. Với mỗi em, đó chỉ là một chuyến xe quen thuộc. Với mỗi gia đình, đó có thể là một phần gánh lo được đặt xuống. Và với một thành phố mới, đó là một cách rất cụ thể để nói rằng phát triển cuối cùng phải trở về với con người. Một thành phố hiện đại không chỉ cần những con đường rộng hơn. Điều người dân chờ đợi còn là một cuộc sống nhẹ hơn. Quảng Ninh đang bắt đầu hành trình đô thị xanh từ những chuyến xe xanh đưa trẻ đến trường.
Vũ Phong Cầm
