Kể chuyện văn hóa bằng ngôn ngữ sân khấu
Lễ phát động hưởng ứng “Ngày Văn hóa Việt Nam” tại Hà Nội năm 2026 vừa diễn ra tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam với sự tham dự của nhiều lãnh đạo Trung ương, Hà Nội, các tỉnh, thành phố cùng nghệ sĩ, nghệ nhân và đồng bào các dân tộc. Chương trình do Vạn Show phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội thực hiện. Giám đốc nghệ thuật Vạn Nguyễn đảm nhận xây dựng ý tưởng, kịch bản, thiết kế sân khấu và triển khai các nội dung nghệ thuật; NSND Trần Lyly giữ vai trò tổng đạo diễn, chịu trách nhiệm dàn dựng tổng thể.
Với thông điệp “Thăng Long - Hà Nội, ngàn năm văn hiến - Muôn sắc Việt Nam”, chương trình được xây dựng như một câu chuyện xuyên suốt về sự đa dạng và thống nhất của văn hóa Việt Nam. Điểm đáng chú ý nằm ở cách các chất liệu được kết nối trong cùng một mạch kể. Âm nhạc, dân ca các vùng miền, hình ảnh sân khấu, ánh sáng, nghi thức phát động và hoạt động giao lưu không đứng độc lập mà bổ trợ cho nhau, tạo nên một không gian văn hóa có tính trình diễn và tương tác.
Theo Giám đốc nghệ thuật - Đạo diễn Vạn Nguyễn, ngay từ khâu xây dựng ý tưởng, bài toán đặt ra là làm thế nào để một chương trình mang tính nghi lễ vẫn có được ngôn ngữ nghệ thuật, tạo cảm xúc và sự tương tác với người xem. Vì vậy, bên cạnh phần biểu diễn của nghệ sĩ, chương trình dành không gian để nghệ nhân và đồng bào các dân tộc trở thành những chủ thể trực tiếp của hoạt động văn hóa. Dấu ấn này thể hiện rõ ở phần kết với vòng xòe kết đoàn. Các đại biểu, nghệ sĩ, nghệ nhân và đồng bào các dân tộc cùng tham gia, tạo nên một không gian mà ranh giới giữa sân khấu và khán giả được thu hẹp. Vòng xòe không chỉ là tiết mục khép lại chương trình mà còn trở thành hình ảnh biểu tượng cho sự gặp gỡ, kết nối giữa các vùng văn hóa.
Đạo diễn Vạn Nguyễn cho biết, với một chương trình văn hóa quy mô lớn, điều khó không nằm ở việc đưa thật nhiều chất liệu truyền thống lên sân khấu mà là tìm được cách kể để những chất liệu ấy có mối liên hệ với nhau. Ý đồ của người làm chương trình muốn văn hóa không chỉ xuất hiện trên sân khấu để khán giả xem, mà còn tạo ra sự tham gia và kết nối. Vì vậy, các yếu tố nghệ thuật, nghi thức và giao lưu cộng đồng được xây dựng trong cùng một mạch.
Khi truyền thống gặp ngôn ngữ đương đại
Theo định hướng của Vạn Show, việc đưa văn hóa truyền thống lên sân khấu không đồng nghĩa với việc tái hiện nguyên trạng các chất liệu văn hóa. Thay vào đó, ê-kíp tìm cách tiếp cận truyền thống bằng ngôn ngữ biểu đạt phù hợp với công chúng đương đại. Từ âm nhạc, hình ảnh đến thiết kế sân khấu, yếu tố hiện đại được sử dụng để tạo nên một tổng thể có quy mô, nhưng không tách khỏi tinh thần của những chất liệu văn hóa được lựa chọn. Đây cũng là bài toán cân bằng giữa yêu cầu về hình ảnh sân khấu, tính hấp dẫn của sự kiện và việc giữ được bản sắc văn hóa. Những hình ảnh như cờ Tổ quốc từ ba khinh khí cầu mang thông điệp về văn hóa được đưa vào tổng thể sân khấu, tạo những điểm nhấn thị giác cho chương trình.
Với cách tiếp cận này, sân khấu không chỉ là nơi trình diễn mà còn trở thành không gian kể chuyện. Những chất liệu vốn thuộc về đời sống cộng đồng được đặt trong một cấu trúc nghệ thuật mới, giúp khán giả có thêm một cách tiếp cận với văn hóa Việt Nam. Đây cũng là hướng tiếp cận ngày càng có ý nghĩa đối với các hoạt động văn hóa gắn với du lịch. Khi một giá trị văn hóa được kể bằng hình thức hấp dẫn, có tính trải nghiệm và khả năng tương tác, nó không chỉ giúp công chúng hiểu hơn về văn hóa mà còn có thể trở thành một phần của sản phẩm trải nghiệm điểm đến.
Vạn Show đã tham gia xây dựng và thực hiện nhiều chương trình văn hóa, nghệ thuật như Festival văn hóa truyền thống và giao lưu văn hóa quốc tế tại Hoàng thành Thăng Long năm 2018, Bế mạc Festival Hoa Đà Lạt 2022, Chào năm mới Countdown Đà Lạt 2023 và các chương trình giao lưu văn hóa quốc tế tại Hà Nội những năm 2023, 2024… Quá trình tham gia những chương trình với tính chất và quy mô khác nhau đem lại cho ê-kíp kinh nghiệm xử lý nhiều dạng không gian, từ chương trình văn hóa, lễ hội đến các sự kiện giao lưu quốc tế. Với Vạn Show, đây cũng là nền tảng để đơn vị tiếp tục tham gia sản xuất những chương trình có yếu tố văn hóa, trong đó nội dung cần song hành với cách thể hiện đủ hấp dẫn để tiếp cận công chúng.
Từ lễ phát động “Ngày Văn hóa Việt Nam” tại Hà Nội năm 2026, Vạn Show tiếp tục cho thấy hướng đi của một đơn vị sản xuất chương trình văn hóa: tham gia sâu từ ý tưởng đến sân khấu và tổ chức tổng thể. Đồng thời tìm cách đưa chất liệu truyền thống vào những hình thức thể hiện gần với công chúng đương đại. Với đạo diễn Vạn Nguyễn, đó cũng là hành trình tìm kiếm một ngôn ngữ sân khấu đủ mới để kể những câu chuyện đã có từ lâu, nhưng vẫn giữ được tinh thần vốn có của văn hóa Việt.
