Không ồn ào, không phô trương, Thung Ui hiện ra với vẻ đẹp tĩnh lặng của núi non bao bọc, mặt nước soi bóng trời mây, và một trục kiến trúc tâm linh được sắp đặt như một bản tuyên ngôn về cội nguồn dân tộc. Nơi đây không chỉ dành cho những bức ảnh check-in gây “sốt” trong dịp Xuân về, mà còn mở ra một hành trình trở về sâu thẳm với lịch sử, tín ngưỡng và triết học phương Đông, với những lớp trầm tích đã làm nên bản sắc văn hóa Việt.
Không gian tế lễ của quốc gia Việt Nam đầu tiên
Theo sử liệu, vào năm 968, sau khi dẹp yên loạn 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế, lập nên nước Đại Cồ Việt, mở đầu cho nhà nước phong kiến trung ương tập quyền đầu tiên trong lịch sử dân tộc. Cùng với việc xác lập chủ quyền, triều Đinh đã thiết lập những đại lễ nền tảng của một quốc gia độc lập, trong đó lễ tế Trời giữ vị trí cao nhất, mang ý nghĩa thiêng liêng và chính danh.
Đàn Kính Thiên ra đời trong bối cảnh lịch sử đó không chỉ như một công trình tín ngưỡng cung đình, mà còn là nơi cáo với Trời Đất về sự ra đời của quốc gia, cầu cho mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, thiên hạ thái bình.
Trong tư duy Á Đông, vua là Con Trời, thay Trời trị dân, nên việc tế Trời không chỉ là nghi lễ mà là nền tảng cho tính chính danh của vương quyền. Đó là quan niệm xuyên suốt các triều đại phong kiến Việt Nam.
Theo ông Trương Đình Tưởng, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử tỉnh Ninh Bình, việc phục dựng Đàn Kính Thiên trong không gian Tràng An ngày nay không chỉ mang ý nghĩa tái hiện một nghi thức cổ, mà còn góp phần làm rõ chiều sâu tư tưởng chính trị, tín ngưỡng của triều đại khai quốc. Ninh Bình từng là kinh đô của ba triều đại Đinh – Tiền Lê – Lý, vì vậy dấu ấn của kinh đô Hoa Lư xưa vẫn in đậm trong từng lớp đất, từng dãy núi, từng dòng nước nơi đây.
Thung Ui không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên. Trong quan niệm cổ phương Đông, nơi lập đàn tế Trời phải là vùng đất hội tụ linh khí, nơi núi bao bọc, nước hội tụ, không gian sâu, tĩnh và biệt lập. Đó là nơi Trời dễ giáng, Thánh dễ ngự, Phật dễ chứng, và con người có thể cảm nhận rõ nhất sự giao hòa giữa trời – đất – nhân gian.
Thung Ui là một thung lũng khép kín, được bao quanh bởi các dãy núi đá vôi và hồ nước tự nhiên, nơi đây tạo nên một không gian tách biệt nhưng không cô lập, tĩnh lặng nhưng không u buồn. Chính cấu trúc địa hình đặc biệt này đã khiến người xưa tin rằng Thung Ui là vùng đất Trời ban phúc cho quốc gia, Thánh ngự bảo hộ sơn hà, Phật chứng cho lòng người hướng thiện. Điều đặc biệt là niềm tin ấy ngày nay đã được khoa học hiện đại xác nhận.
Năm 2025, các nhà khoa học công bố phát hiện dấu tích cư trú của con người tiền sử tại khu vực Tràng An với niên đại kéo dài từ khoảng 13.000 đến 50.000 năm trước. Lần đầu tiên, ADN người cổ được trích xuất thành công trong môi trường nhiệt đới, khẳng định Tràng An là một trong số rất ít khu vực trên thế giới có bằng chứng về sự cư trú liên tục của con người trong hàng chục nghìn năm.
Trong bức tranh đó, Thung Ui được xác định là một điểm sinh tồn cổ xưa, nơi con người tiền sử từng sinh sống, săn bắt, thích nghi và tồn tại qua nhiều biến đổi khí hậu. Có thể nói, tổ tiên ta đã “cảm” được vùng đất này bằng trực giác văn hóa từ hàng nghìn năm trước, rất lâu trước khi khoa học hiện đại có thể “đo” và “chứng minh” bằng dữ liệu.
Kiến trúc Tam Tài – triết học phương Đông được “viết” bằng không gian
Theo các chuyên gia văn hóa, bước vào không gian Đàn Kính Thiên hôm nay, du khách không chỉ ngắm nhìn một công trình kiến trúc, mà đang tham gia vào một hành trình nhận thức được dẫn dắt bằng triết lý Tam Tài: Trời – Đất – Con Người. Toàn bộ không gian được tổ chức theo ba lớp, với các đại môn nối tiếp nhau, phản ánh tư duy vũ trụ quan của người xưa.
Toàn bộ đàn tế được bố cục thành ba lớp đại môn: Địa môn tượng trưng cho Đất mẹ – nền tảng sinh dưỡng của sự sống. Nhân môn ở vị trí trung tâm, nhắc con người giữ lễ, giữ đạo và trách nhiệm cân bằng vũ trụ. Thiên môn mở lên bầu trời, biểu tượng của thiên mệnh và quy luật vĩnh hằng. Hành trình đi qua ba lớp không gian không chỉ là di chuyển vật lý, mà là hành trình nhận thức: từ Đất bước lên vị trí trung tâm của Con người, rồi hướng tới Trời trong sự khiêm nhường.
Hành trình ấy bắt đầu từ không gian gắn với Đất, nơi con người ý thức mình được sinh ra từ thiên nhiên, tồn tại nhờ thiên nhiên và không thể tách rời khỏi đất trời. Tiến vào trung tâm là không gian của Con Người, nơi nhắc nhở mỗi cá nhân phải giữ lễ, giữ tâm, giữ đạo, sống đúng vị trí của mình trong cộng đồng và trong vũ trụ. Và ở lớp cao nhất, mở ra bầu trời rộng lớn, là không gian của Trời, biểu tượng cho thiên mệnh, cho những quy luật vĩnh hằng mà con người cần thuận theo.
Kiến trúc ấy không chỉ là sự phỏng dựng hình thức, mà là một tuyên ngôn triết học được “viết” bằng đá, bằng không gian, bằng trục di chuyển của con người. Trong bối cảnh du lịch hiện đại, khi du khách ngày càng tìm kiếm những trải nghiệm có chiều sâu, Đàn Kính Thiên mang đến một cách tiếp cận khác: du lịch không chỉ để xem, mà để cảm, để suy ngẫm và để hiểu về vị trí của chính mình trong thế giới rộng lớn.
Dòng chảy văn hóa Mường trong lòng di sản
Không gian Thung Ui không chỉ gắn với triều đại phong kiến, mà còn mở ra một lớp văn hóa bản địa sâu xa hơn. Tại đây, không gian sinh hoạt truyền thống của đồng bào Mường được tái hiện thông qua những ngôi nhà sàn cổ, nghề dệt, bếp lửa, ẩm thực và các hoạt động cộng đồng.
Việc đưa văn hóa Mường vào không gian Thung Ui không chỉ nhằm làm phong phú trải nghiệm du lịch, mà còn mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc bởi theo nhiều tư liệu, vua Đinh có nguồn gốc gắn với cộng đồng Mường ở vùng Hoa Lư xưa. Sự hiện diện của văn hóa Mường tại Thung Ui như một mạch nguồn âm thầm, nối liền tín ngưỡng cung đình với đời sống dân gian, nối quyền lực quốc gia với văn hóa bản địa.
Âm thanh cồng chiêng vang vọng giữa thung lũng, những trò chơi dân gian, những sinh hoạt đời thường được tái hiện không phải như một màn trình diễn, mà như một phần đời sống đang tiếp diễn. Điều đó khiến Thung Ui không trở thành một “bảo tàng ngoài trời” tĩnh tại, mà là một không gian văn hóa sống động, nơi di sản được thực hành và lan tỏa.
Trong hai ngày 02 và 03/2/2026 vừa qua, chương trình Famtrip khảo sát Thung Ui do Sở Du lịch tỉnh phối hợp Doanh nghiệp Xây dựng Xuân Trường tổ chức đã thu hút khoảng 2.000 đại biểu là đại diện các đơn vị lữ hành, dịch vụ du lịch trên cả nước cùng đông đảo cơ quan thông tấn, báo chí đã cho thấy sự quan tâm lớn của thị trường tới điểm đến mới này.
Phát biểu tại chương trình, Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình Bùi Văn Mạnh cho biết, năm 2025, Quần thể danh thắng Tràng An tiếp tục được UNESCO và các tổ chức đánh giá quốc tế ghi nhận là mô hình mẫu mực trong phát triển du lịch gắn với bảo đảm sinh kế cho người dân địa phương. Đây là kết quả của quá trình phát triển du lịch theo hướng bền vững, hài hòa giữa bảo tồn di sản, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống cộng đồng. Trong đó, doanh nghiệp Xuân Trường được đánh giá là một trong những đơn vị tiêu biểu, kiên định theo đuổi định hướng phát triển kinh tế – xã hội gắn với du lịch, đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử.
Điểm đến “bùng nổ” của du lịch Ninh Bình Xuân Bính Ngọ 2026
Theo Giám đốc Sở Du lịch Ninh Bình, với quy mô khoảng 270ha, Thung Ui thuộc Quần thể danh thắng Tràng An được định hướng phát triển thành điểm đến văn hóa - tâm linh gắn với du lịch sinh thái và lịch sử, dự kiến đón khách vào dịp Tết Nguyên đán năm 2026. Từ không gian này, một trục văn hóa tâm linh sẽ được hình thành, kết nối Thung Ui với Bái Đính và các điểm du lịch trọng tâm khác của Ninh Bình.
Hành trình khám phá Thung Ui không dừng lại ở Đàn Kính Thiên, mà còn mở rộng vào lòng thung lũng với bến thuyền, hồ nước tự nhiên và những góc nhìn mới lạ về cảnh quan Tràng An. Chương trình khảo sát 2 ngày 1 đêm dành cho đối tác lữ hành được thiết kế như một mô hình trải nghiệm tích hợp, kết nối tham quan, lưu trú, giao lưu và định hướng phát triển du lịch dài hạn.
Tại buổi giao lưu trong chương trình Famtrip khảo sát Thung Ui, lãnh đạo Sở Du lịch Ninh Bình cho biết, tầm nhìn du lịch quần thể Tràng An – Thung Ui đến năm 2045 được đặt ra như một mục tiêu lớn, trong đó vai trò của doanh nghiệp, lữ hành và giáo dục được nhấn mạnh như ba trụ cột không thể tách rời. Doanh nghiệp đầu tư hạ tầng và sản phẩm, lữ hành kết nối thị trường và trải nghiệm, còn giáo dục và nghiên cứu cung cấp chiều sâu tri thức – chính là cách hiện đại hóa triết lý Tam Tài trong phát triển du lịch.
Dù chưa chính thức mở cửa, Thung Ui đã sớm thu hút sự quan tâm của du khách, đặc biệt là giới trẻ, những người tìm đến đây để chụp ảnh cổ phục, ghi lại khoảnh khắc giữa không gian núi non, kiến trúc cổ phong và mặt nước tĩnh lặng. Vẻ đẹp điện ảnh, chiều sâu lịch sử và không gian linh thiêng khiến Thung Ui được dự đoán sẽ trở thành một trong những điểm đến “bùng nổ” của du lịch Ninh Bình trong dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.
Nhưng giá trị lớn nhất của Thung Ui không nằm ở lượng khách hay độ “hot” trên mạng xã hội. Điều làm nên sức hút bền vững của nơi này chính là khả năng đánh thức một nhu cầu sâu xa hơn của du khách hôm nay: nhu cầu được trở về với cội nguồn, được hiểu mình là ai trong dòng chảy lịch sử và văn hóa của dân tộc.
Khi đứng giữa Đàn Kính Thiên, lắng nghe gió núi Tràng An thổi qua những bậc đá cổ, người ta có thể cảm nhận rõ ràng rằng đây không chỉ là một điểm đến mới. Đó là nơi quá khứ, hiện tại và tương lai gặp nhau; nơi du lịch không chỉ là hành trình đi xa, mà là hành trình trở về – trở về với Trời, với Đất và với chính Con Người.
