Nằm cách TP. Lạng Sơn khoảng 80km, Làng Quỳnh Sơn là Làng Du du lịch cộng đồng đầu tiên của tỉnh Lạng Sơn được hình thành từ năm 2010. Làng nằm trong Khu di tích cấp Quốc gia đặc biệt Khởi nghĩa Bắc Sơn và Vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Lạng Sơn.
Nơi đây sở hữu cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp với hơn 400 ngôi nhà sàn cổ, cùng bản sắc văn hóa truyền thống độc đáo và lối sống thân thiện, hiếu khách được gìn giữ qua nhiều thế hệ, Quỳnh Sơn đã trở thành hình mẫu phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa dân tộc Tày tiêu biểu.
Làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn thuộc xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn
Nhìn từ đỉnh Nà Lay cao 700m, làng Quỳnh Sơn của người Tày trải dài đều tăm tắp, với mái ngói đỏ nâu hướng về phía Nam - biểu tượng của khát vọng yên bình và hạnh phúc. Dù có cùng cấu trúc, mỗi ngôi nhà vẫn mang dấu ấn riêng trên hiên, cửa hay vách gỗ, thể hiện cá tính của người dựng nên nó.
Điều thú vị, toàn bộ nhà sàn cùng quay mặt về hướng Nam, lưng tựa vào dãy núi đá sừng sững, lợp mái ngói âm dương. Bà con người Tày quan niệm, nhà quay mặt về hướng Nam sẽ giúp gia đình có nhiều sinh khí, may mắn và ấm no.
Từ cửa mỗi ngôi nhà sàn nhìn ra là cánh đồng Bắc Sơn phì nhiêu, phía xa là núi xanh lớp lớp, suối chảy róc rách, tất cả hợp thành khung cảnh khiến người lữ khách phải chậm lại để thở trọn một hơi đầy hương lúa non. Đến đây, du khách có thể thong dong đi bộ, đạp xe qua những thửa ruộng trải dài như tấm thảm vàng xanh, lắng nghe tiếng gió rì rào ôm lấy bản làng và để lòng mình trôi theo tiếng cười trong trẻo của lũ trẻ chơi bên ngòi suối.
Người dân làng Quỳnh Sơn trước đây sống chủ yếu dựa vào mấy mảnh ruộng, ngày mưa ngày nắng đều lam lũ. Thế rồi, sự mạnh dạn làm du lịch đã mở ra một lối đi mới. Hiện ở làng Quỳnh Sơn có hơn 10 hộ gia đình làm homestay. Các homestay đều giữ nếp nhà sàn truyền thống. Du khách sẽ được sống cùng người dân địa phương, tham gia các hoạt động nuôi trồng, nấu nướng. Các homestay đạt tiêu chuẩn cơ bản như: nhà Dương Công Chích, Dương Công Trọng, Dương Công Cồ, Dương Đình Hanh, Dương Công Chài, Dương Thị Dư …
Ông Dương Công Chài là người tiên phong khi năm 2010 mở cửa ngôi nhà sàn hơn 90 năm tuổi của gia đình để đón khách. Tết Bính Ngọ 2026 trở nên đặc biệt hơn với gia đình ông Dương Công Chài (dân tộc Tày), sống tại làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn, xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn, bởi năm nay là năm đầu tiên, ngôi làng của ông được vinh danh là 1 trong những ngôi Làng du lịch tốt nhất thế giới. Ngay từ đầu tháng Chạp, gia đình ông đã hối hả dọn dẹp căn nhà sàn, sẵn sàng đón khách trong dịp Tết.
Ông Chài chia sẻ: “Từ 23 tháng Chạp đến hết tháng Giêng, chỉ trừ ngày Mùng 1 Tết, còn lại tất cả các phòng nghỉ đều đã có khách đặt trước, khách đến ngày Tết là sinh hoạt cùng với gia đình, chủ nhà nhiệt tình đón khách, mời người ta ăn cơm, uống nước, giao lưu, giới thiệu tới khách những phong tục tập quán của dân tộc Tày mình ngày Tết, uống chén rượu mừng đầu xuân năm mới, lì xì cho khách... để thể hiện lòng hiếu khách. Tết cổ truyền của gia đình khi có khách thì rất quý bởi chúng tôi coi đây là lộc đầu năm. Khi Làng được vinh danh gia đình rất phấn khởi, sau này chúng tôi sẽ đầu tư, phát triển thêm để đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của du khách”.
Biểu diễn hát Then - đàn Tính của người Tày ở Lạng Sơn
Ông Trịnh Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Bắc Sơn, tỉnh Lạng Sơn chia sẻ: “Việc làng Quỳnh Sơn được vinh danh là vinh dự rất lớn với chính quyền và nhân dân tại đây. Để tiếp tục giữ vững danh hiệu đó, địa phương đang khẩn trương thực hiện những công việc trọng tâm để biến Quỳnh Sơn trở thành một trong những "đầu tàu" du lịch, phấn đấu đưa du lịch thành ngãnh mũi nhọn, đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Đầu tiên là sẽ đầu tư về các hệ thống cơ sở hạ tầng, tiếp tục giữ vững, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của làng, đặc biệt là giá trị văn hóa của người Tày. Chúng tôi sẽ khôi phục các lễ hội mà trước đây đã bị mai một để bản làng có những nét đặc sắc, phong phú và đa dạng hơn để tiếp nối. Kế tiếp chúng tôi phát triển du lịch và nông nghiệp song song, tuyên truyền vận động nhân dân thay đổi cách làm du lịch để làm sao vừa lòng du khách đến, giữ chân du khách và để du khách trở lại. Luôn giữ cho môi trường xanh-sạch-đẹp để giữ gìn cảnh quan đặc sắc mà thiên nhiên đã ban tặng cho Quỳnh Sơn. Một điều nữa là chúng tôi bảo tồn giá trị văn hóa về cơ sở vật chất, đó là nếp nhà sàn của người Tày và sẽ có quy chế quản lý kiến trúc để bảo toàn, phát huy hiệu quả hơn”.
Trong những năm qua, tỉnh Lạng Sơn chú trọng xây dựng thương hiệu Làng Du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn như một điểm đến du lịch cộng đồng phát triển theo hướng xanh và bền vững. Địa phương tập trung cải thiện hạ tầng gắn với bảo vệ môi trường, quy hoạch hệ thống thu gom và xử lý rác thải, hạn chế nhựa dùng một lần, tăng không gian cây xanh, cải thiện nguồn nước sạch và nhà vệ sinh đạt chuẩn phục vụ du khách. Song song với đó là bảo tồn cảnh quan và kiến trúc truyền thống, sử dụng vật liệu tự nhiên, thân thiện môi trường, kết hợp kiểm soát lượng khách phù hợp để bảo đảm cân bằng sinh thái.
Chị Mai Thị Hồng Hạnh, du khách từ Nghệ An chia sẻ: “Đến Làng Du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn, khung cảnh ở đây thật sự rất yên bình và đặc biệt những ngôi nhà sàn đều rất đẹp, người dân thì hiền hậu, nhiệt tình. Không khí ở đây rất thích bởi rất mát mẻ, trong lành. Nếu có cơ hội thì chúng tôi chắc chắn sẽ quay lại để khám phá và tham quan nhiều hơn, thử chèo bè, làm bánh và trải nghiệm nghề gốm truyền thống của người Tày. Mọi thứ ở đây bình dị, chân thật, khác hẳn thành phố”.
Anh Dương Công Cồ, chủ homestay tại làng Quỳnh Sơn chia sẻ: “Trong dịp Tết Nguyên đán thì homestay chúng tôi có nhiều hoạt động để giới thiệu tới du khách như giới thiệu nét đặc trưng của Tết người Tày tại địa phương, làm các loại bánh như bánh chưng đen, giò gói gừng núi, lạp sườn... để mời du khách ăn Tết. Đặc biệt là cho du khách cảm nhận mâm cơm cúng gia tiên của người Tày để du khách trải nghiệm, tìm hiểu. Ngày 29 và Mùng 1 Tết thì homestay sẽ có hoạt động xông nhà may mắn, lì xì đầu năm để mừng tuổi du khách”.
Làng Quỳnh Sơn hiện có các dịch vụ trải nghiệm như: đốt lửa trại, trải nghiệm làm bánh, thưởng thức các món đặc sản địa phương như bánh chưng đen, lạp xưởng và giao lưu văn nghệ với các làn điệu hát Then, hát Ví, chèo thuyền ngắm cánh đồng lúa chín, làm ngói, làm bánh, gặt lúa…Từ năm 2010, chúng tôi đã ý thức rõ rằng, chính kiến trúc nhà sàn, tiếng nói, trang phục và làn điệu Then, Sli là tài sản vô giá. Mỗi người dân tham gia du lịch phải là một “đại sứ văn hóa”, kể câu chuyện của làng mình bằng chính bản sắc dân tộc, anh Dương Công Cồ cho biết thêm.
Mùa Xuân đang về với ngôi làng du lịch Quỳnh Sơn và cùng hương sắc mùa Xuân, những tình cảm thật thà, trân quý của con người nơi đây như được lan tỏa mạnh mẽ hơn tới du khách thập phương. Quỳnh Sơn không chỉ đẹp ở cảnh quan hùng vĩ của thung lũng Bắc Sơn, mà còn ở sự hòa quyện giữa thiên nhiên và văn hóa, giữa cái hồn người Tày với bản sắc Việt vùng núi phía Bắc. Nơi đây, mỗi nếp nhà sàn, mỗi làn điệu then, mỗi lễ hội, mỗi món ẩm thực dân tộc đều kể câu chuyện về con người chân chất, hiền hòa, mến khách. Người dân luôn ý thức rằng mỗi ngôi nhà sàn, mỗi điệu hát then, mỗi lễ hội truyền thống đều là “di sản sống”, là tài sản quý báu cần được gìn giữ và lan tỏa. Việc bảo tồn kiến trúc nhà sàn Tày không chỉ là giữ lại một biểu tượng văn hóa, mà còn là cách lưu giữ ký ức, bản sắc và tinh thần đoàn kết cộng đồng. Chính điều đó đã tạo nên sức hút đặc biệt cho Quỳnh Sơn - một điểm đến thân thiện, chân thực và đậm đà bản sắc dân tộc.
