Trong phần mở đầu tọa đàm, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, khẳng định việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan báo chí là chủ trương lớn, nhất quán của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng nền báo chí cách mạng tinh gọn, chuyên nghiệp và hiện đại hơn; đồng thời hình thành những cơ quan báo chí có năng lực cạnh tranh cao trong bối cảnh chuyển đổi số và truyền thông đa nền tảng.
Theo Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, từ Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đến Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí toàn quốc theo Quyết định số 362/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, định hướng sắp xếp hệ thống báo chí đã được xác lập rõ ràng. Tuy nhiên, khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vận hành tại các tòa soạn vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.
Ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam. (Ảnh: Sơn Hải)
Những thách thức không dễ nhìn thấy sau các cuộc sáp nhập
Một trong những khó khăn lớn nhất được ông Trần Trọng Dũng chỉ ra là bài toán tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực sau sáp nhập. Theo ông Dũng, khi hai hoặc nhiều cơ quan báo chí hợp nhất thành một đơn vị mới, không chỉ xuất hiện tình trạng dôi dư nhân sự ở một số vị trí mà còn phát sinh sự khác biệt về văn hóa nghề nghiệp, phương thức tác nghiệp và đặc biệt là tư duy làm báo giữa các loại hình báo chí. Đáng ngại hơn là sự vênh nhau về tư duy tác nghiệp.
Cùng với những thay đổi về cơ cấu tổ chức là những tác động tâm lý không nhỏ đối với đội ngũ người làm báo. Việc thay đổi vị trí công tác, môi trường làm việc, quy trình sản xuất nội dung hay thậm chí là khoảng cách di chuyển đến nơi làm việc đều có thể tạo nên những băn khoăn, dao động trong đội ngũ cán bộ, phóng viên.
Một thách thức khác được Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đề cập là áp lực kinh tế báo chí. Trong bối cảnh yêu cầu tự chủ tài chính ngày càng cao, nhiều cơ quan báo chí sau sáp nhập vẫn chưa xây dựng được các nguồn thu mới tương thích với mô hình hoạt động mới. Các mô hình kinh doanh truyền thống bị thay đổi trong khi cơ chế đặt hàng truyền thông chính sách ở nhiều địa phương còn triển khai chậm, khiến không ít đơn vị gặp khó khăn về nguồn lực.
Bên cạnh đó, việc thiếu đồng bộ về hạ tầng công nghệ cũng là vấn đề đáng quan tâm. Không ít cơ quan báo chí đã hoàn tất sắp xếp về mặt tổ chức nhưng hệ thống công nghệ, dữ liệu và quy trình quản trị vẫn vận hành theo mô hình cũ, làm giảm hiệu quả của quá trình hợp nhất.
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam, cho rằng quá trình sắp xếp hệ thống báo chí đang được triển khai mạnh mẽ và quyết liệt trên phạm vi cả nước. Tại nhiều địa phương, các loại hình báo chí khác nhau đã được tập hợp thành một cơ quan báo chí thống nhất. Đây là bước đi phù hợp với yêu cầu phát triển mới, song cũng kéo theo không ít khó khăn. Quá trình sắp xếp các cơ quan báo chí có thể nói rất là mạnh mẽ và triệt để. Tại các địa phương, chúng ta thấy là các cơ quan báo chí với các loại hình khác nhau đã tập hợp lại thành một cơ quan báo chí.
Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cũng thẳng thắn đề cập đến những tác động đối với đội ngũ người làm báo khi một số nhà báo phải rời khỏi vị trí công tác trong quá trình tinh gọn bộ máy. Đây là một cuộc cách mạng, cần phải có sự hy sinh, song những vấn đề về mặt dân sinh cũng cần phải được sắp xếp hợp lý.
Những chia sẻ thẳng thắn của Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho thấy quá trình tái cấu trúc báo chí không chỉ là câu chuyện tổ chức mà còn là bài toán liên quan đến đời sống, tâm lý và tương lai nghề nghiệp của hàng nghìn người làm báo trên cả nước.
Sáp nhập để tạo năng lực cạnh tranh mới
Ở góc độ quản lý, ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, cho rằng việc quy hoạch và sắp xếp báo chí trong thời gian qua đã góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, dàn trải, phân tán nguồn lực, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với hoạt động báo chí.
Ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương. (Ảnh: Sơn Hải)
Theo ông Lâm, trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhanh chóng, các cơ quan báo chí cần tận dụng thế mạnh của cả hai thế hệ làm nghề: kinh nghiệm của những nhà báo giàu nghề và khả năng thích ứng công nghệ của đội ngũ phóng viên trẻ. Sự kết hợp này sẽ tạo nền tảng để hình thành các tòa soạn hội tụ, đa nền tảng, đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng đa dạng của công chúng.
“Mục tiêu cuối cùng là đổi mới mô hình quản trị, giúp báo chí chính thống tiếp tục giữ vai trò dòng thông tin chủ lưu, dẫn dắt dư luận xã hội trước sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội,” ông Trần Thanh Lâm nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho biết việc sắp xếp hệ thống báo chí hiện nay đang được triển khai đồng thời theo Quy hoạch phát triển và quản lý báo chí đến năm 2025 và chủ trương tinh gọn bộ máy của Trung ương.
Theo ông Hiếu, một trong những điểm quan trọng của giai đoạn hiện nay là mở rộng không gian hoạt động cho báo chí trên môi trường số. Luật Báo chí hiện hành cho phép các cơ quan báo chí, bên cạnh bốn loại hình truyền thống gồm báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình, được xây dựng các kênh nội dung trên nền tảng số và không gian mạng. Những sản phẩm này đều được pháp luật công nhận là sản phẩm báo chí.
Phó Cục trưởng Cục Báo chí cũng cho rằng đây là cơ hội lớn để các cơ quan báo chí mở rộng độ phủ thông tin, phát triển thương hiệu trên nền tảng số, được bảo vệ bản quyền và từng bước xây dựng các mô hình kinh doanh nội dung số hiệu quả. Mục tiêu của việc tinh gọn đầu mối là tập trung nguồn lực để các cơ quan báo chí đầu tư chiều sâu, phát triển những sản phẩm có chất lượng cao và chiếm lĩnh tốt hơn không gian mạng.
Chìa khóa nằm ở chất lượng người làm báo
Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn Hà Nội, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thành Lợi, Phó Giám đốc Cơ quan Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội, cho biết việc hợp nhất các cơ quan báo chí không chỉ là bài toán về tổ chức mà còn đòi hỏi thay đổi toàn diện mô hình quản trị và quy trình sản xuất.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thành Lợi, sau sắp xếp, các bộ phận chuyên môn được tổ chức theo mô hình tòa soạn hội tụ. Nếu trước đây mỗi loại hình báo chí có quy trình riêng thì nay mọi nội dung đều được xây dựng từ một nguồn đầu vào và phân phối trên nhiều nền tảng khác nhau. Điều đó đặt ra yêu cầu mới đối với đội ngũ phóng viên. Những người vốn quen với báo in nay phải thích ứng với phát thanh, truyền hình và nền tảng số; đồng thời làm chủ kỹ năng tác nghiệp đa phương tiện.
Khép lại phiên thảo luận, nhà báo Hồ Quang Lợi, Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam, cho rằng bên cạnh việc tinh gọn bộ máy, yếu tố quyết định thành công của quá trình đổi mới báo chí vẫn là chất lượng đội ngũ người làm báo. Nếu lựa chọn một từ khóa cho giai đoạn phát triển mới của báo chí Việt Nam thì đó là “tử tế”.
“Tử tế trước hết là giỏi nghề, tinh thông nghiệp vụ, biết kết hợp giữa năng lực làm báo với công nghệ hiện đại. Nhưng điều quan trọng không kém là đạo đức nghề nghiệp. Đây chính là nền tảng để xây dựng đội ngũ người làm báo cách mạng trong giai đoạn mới,” ông Hồ Quang Lợi chia sẻ.
Ông Lợi cũng đề xuất Hội Nhà báo Việt Nam tiếp tục đồng hành cùng hội viên thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và lan tỏa các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, giúp người làm báo thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao của môi trường truyền thông số.
Từ những góc nhìn được chia sẻ tại diễn đàn, có thể thấy việc sắp xếp hệ thống báo chí không đơn thuần là giảm đầu mối hay tái cơ cấu tổ chức. Mục tiêu sâu xa hơn là tạo dựng những cơ quan báo chí đa phương tiện có quy mô lớn hơn, năng lực cạnh tranh mạnh hơn, đủ sức giữ vai trò dẫn dắt thông tin trong thời đại số. Để đạt được mục tiêu đó, bên cạnh cơ chế, công nghệ và nguồn lực, yếu tố quyết định vẫn là đội ngũ người làm báo có bản lĩnh, chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp vững vàng.
