Lễ hội Phủ Dầy là một trong năm lễ hội lớn nhất Việt Nam và gắn với Tín ngưỡng thờ Mẫu tam, tứ phủ, thu hút đông đảo thanh đồng, đạo quan và du khách thập phương. Ngay từ đầu giờ tối, khu vực Phủ Chính đã tập trung đông đảo người dân và du khách đến dâng hương, tham dự nghi lễ khai hội trong không gian linh thiêng.
Chương trình khai hội được tổ chức theo trình tự nghi lễ truyền thống kết hợp các hoạt động nghệ thuật. Mở đầu là trống hội, tiếp đó là các tiết mục múa lân - sư - rồng, tạo không khí sôi động cho đêm mở màn. Sau phần nghi lễ tại Phủ Chính, đoàn rước gồm cộng đồng tín ngưỡng, người dân địa phương và học sinh di chuyển về khu vực trung tâm để tham dự lễ khai mạc chung của toàn khu di tích.
Phát biểu tại khai mạc lễ hội Phủ Chính, Nghệ nhân ưu tú Trần Kim Huệ, Thủ nhang Phủ Chính - Phủ Dầy nhấn mạnh "Trong những năm qua, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương cùng sự chung tay của nhân dân và du khách, công tác bảo tồn, tôn tạo di tích và tổ chức lễ hội ngày càng được thực hiện bài bản, trang nghiêm, văn minh. Năm 2026, Phủ Chính tiếp tục phát huy những kết quả đó, hướng tới một mùa lễ hội an toàn, lành mạnh, tiết kiệm, giàu bản sắc và đậm đà ý nghĩa tâm linh".
Bà mong muốn rằng toàn thể nhân dân, các thanh đồng, đạo quan, cùng quý khách thập phương khi tham gia lễ hội cần thực hiện nếp sống văn minh, giữ gìn sự tôn nghiêm nơi cửa Thánh, bảo vệ môi trường, tuân thủ các quy định của Ban tổ chức, để lễ hội thực sự là một không gian văn hóa thanh tịnh, giàu giá trị truyền thống.
Nghệ nhân ưu tú Vũ Thanh Bình, Thủ nhang Đền Bảo Ninh, Ninh Bình phát biểu tại khai hội: “Phủ Dầy là trung tâm tín ngưỡng thờ Mẫu tiêu biểu của dân tộc Việt Nam, nơi tôn vinh Thánh Mẫu Liễu Hạnh - một biểu tượng cao đẹp của tinh thần nhân văn, lòng bao dung và khát vọng về cuộc sống bình an, hạnh phúc. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, Phủ Chính nói riêng và quần thể Phủ Dầy nói chung vẫn luôn là điểm tựa tâm linh, là nơi hội tụ niềm tin và bản sắc văn hóa truyền thống của nhân dân ta".
Lễ hội Phủ Chính - Phủ Dầy không chỉ là dịp để tưởng nhớ công đức của Thánh Mẫu, mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc, góp phần gìn giữ và phát huy giá trị của tín ngưỡng thờ Mẫu - di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây cũng là cơ hội để kết nối cộng đồng, lan tỏa tinh thần “uống nước nhớ nguồn”, hướng con người tới những giá trị chân - thiện - mỹ.
Theo ban tổ chức, lễ hội năm nay có sự tham gia của hơn 20 đền, phủ trong quần thể Phủ Dầy, dưới sự điều hành của chính quyền địa phương. Nhiều hoạt động văn hóa, nghi lễ truyền thống được duy trì như dâng hương, hát chầu văn, rước đuốc Long Đăng, rước Mẫu lên chùa thỉnh kinh và nghi thức kéo chữ “Quốc Thái Dân An”.
Trong khuôn khổ lễ hội, các nghi lễ trọng tâm tập trung vào ngày mùng 5 và mùng 6 âm lịch. Tối 21/4/2026 (mùng 5/3), nghi lễ rước đuốc Long Đăng được tổ chức từ khoảng 19h00, với nghi thức rước lửa từ khu vực nội cung. Ngọn lửa thiêng được các nhà sư thực hiện nghi thức châm và truyền cho lực lượng tham gia đoàn rước, tạo nên điểm nhấn mang tính biểu tượng, thu hút đông đảo người dân và du khách theo dõi.
Trước thời điểm diễn ra nghi lễ rước đuốc, chương trình bắn pháo hoa được tổ chức, góp phần làm nổi bật không gian đêm hội. Ngay sau đó, vào khoảng 20h00, chương trình nghệ thuật chào mừng Tiệc Mẫu tháng Ba diễn ra với sự tham gia của các nghệ sĩ và các đoàn biểu diễn. Nội dung chương trình gồm múa lân - sư - rồng, biểu diễn Mai Hoa Thung, các tiết mục nghệ thuật tổng hợp và sự góp mặt của các đoàn cồng chiêng dân tộc, tạo nên không gian văn hóa đa dạng.
Sang ngày 22/4/2026 (mùng 6/3), Đại lễ rước Mẫu lên chùa thỉnh kinh được xem là một trong những nghi lễ quan trọng nhất của mùa lễ hội. Đến ngày 24/4 (mùng 8/3), nghi thức kéo chữ “Quốc Thái Dân An” diễn ra, khép lại các hoạt động chính.
Dự kiến, trong những ngày cao điểm, đặc biệt từ đêm mùng 5 đến sáng mùng 6 âm lịch, sẽ có đông đảo thanh đồng, đạo quan và du khách từ nhiều tỉnh, thành trên cả nước như Hà Nội, Đà Nẵng, Nha Trang… về tham dự. Lượng người tập trung lớn tạo nên không khí lễ hội sôi động trên toàn khu vực Phủ Dầy.
Không chỉ là hoạt động tín ngưỡng thường niên, lễ khai hội tại Phủ Chính còn phản ánh nhu cầu tìm về không gian tâm linh, khơi dậy sự háo hức của du khách như những người cọn nhớ về mẹ để trở về nhà. Với nhiều người, hành trình về Phủ tháng Ba không đơn thuần là tham dự lễ hội mà còn là dịp hướng về Thánh Mẫu Liễu Hạnh - hình tượng Mẫu gắn bó trong đời sống văn hóa dân gian, qua đó gửi gắm mong muốn về bình an trong cuộc sống. Lễ khai hội vì vậy không chỉ là điểm khởi đầu của mùa lễ hội, mà còn góp phần duy trì không gian sinh hoạt văn hóa - tín ngưỡng cộng đồng, nơi các giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống đương đại.
