Sáng 9/8, Lễ hội Trà Đường Hoa năm 2026 diễn ra trong không gian những đồi chè xanh trải rộng của xã Đường Hoa, tỉnh Quảng Ninh. Không chỉ là một sự kiện quảng bá sản phẩm OCOP thương mại, lễ hội tôn vinh vùng đất có bề dầy 65 năm xây dựng nông trường Quốc doanh chè Đường Hoa Cương. Nông trường thành lập vào ngày 01/8/1961, khi cao điểm có trên 1.000 lao động với diện tích canh tác trên 800ha chè, một “làng” chè trù mật nhiều thập kỷ ở vùng biên giới Đông Bắc.
Đường Hoa nhìn về cây chè hôm nay, giá trị của nó không còn dừng ở sản lượng hay giá bán sản phẩm. Những đồi chè xanh, quy trình hái và chế biến chè, người làm trà, văn hóa thưởng trà và không gian làng quê đang mở ra khả năng hình thành một sản phẩm du lịch nông nghiệp có bản sắc. Đây là hướng đi mới với yêu cầu phát triển kinh tế xanh, khi giá trị được tạo ra từ chính tài nguyên thiên nhiên sẵn có của địa phương.
Đường Hoa điểm đến du lịch xanh
Lễ hội trà được xác định là một trong những trục sản phẩm quan trọng. Du khách không chỉ xem biểu diễn mà có thể trực tiếp hái chè, tìm hiểu cách sao chè thủ công, thưởng trà, mua các sản phẩm OCOP và trải nghiệm đời sống của vùng chè. Đây là cách đưa một hoạt động sản xuất vốn quen thuộc với người dân trở thành trải nghiệm có giá trị đối với du khách.
Từ góc độ du lịch, đó là sự chuyển đổi quan trọng: từ bán sản phẩm sang bán trải nghiệm. Một gói trải nghiệm ở Đường Hoa hoàn toàn có thể bắt đầu từ buổi sáng trên đồi chè. Du khách theo người dân lên đồi chè, tự tay hái những búp chè đúng tiêu chuẩn, nghe giới thiệu về lịch sử vùng chè và phương thức canh tác. Theo đó, hành trình chuyển sang cơ sở chế biến để quan sát quá trình làm chè, thử sao chè hoặc tự hoàn thiện một gói trà nhỏ mang về. Buổi trưa có thể kết nối với ẩm thực địa phương, trong đó trà trở thành một thành phần của món ăn văn hóa ẩm thực đồi chè. Vùng Đông Bắc tối sớm, du khách trở về không gian cộng đồng để thưởng trà, giao lưu với người dân hoặc tiếp tục khám phá những giá trị văn hóa của vùng đất.
Một tour như vậy không cần đầu tư những công trình lớn. Giá trị nằm ở chính cảnh quan, người dân và thần tích bản địa. Đây là lợi thế lớn của Đường Hoa trong quá trình tìm kiếm hướng phát triển du lịch riêng. Đường Hoa không có lợi thế của những trung tâm du lịch biển đảo nổi tiếng, nhưng lại có một hệ sinh thái tài nguyên đặc sắc. Đó là vùng chè ven biển riêng có của Việt Nam, hồ trên núi Trúc Bài Sơn, núi Quảng Nam Châu "nóc nhà" của tỉnh Quảng cao 1.507m, cùng những giá trị văn hóa của đồng bào Dao và các không gian khe bản vùng biên... cây chè đã và đang trở thành “sợi chỉ đỏ” kết nối các sản phẩm du lịch.
Cây chè cổ thụ trên “nóc nhà” Quảng Ninh
Đường Hoa đang có thêm một “tài sản xanh”, trong cuộc khảo sát quần thể chè cổ thụ tại thôn Lý Quáng, địa phương ghi nhận ba cây chè có tuổi đời ước tính từ 250-300 năm, ở độ cao từ 900 đến hơn 1.000m so với mực nước biển. Những cây chè này không chỉ có giá trị về nguồn gen và đa dạng sinh học mà còn trở thành một điểm nhấn trong trầm tích cây chè Đường Hoa, giúp du khách hiểu thêm giá trị cây chè vùng bán sơn địa ven biển Đông Bắc tổ Quốc.
Đường Hoa nếu người trồng chè trở thành người hướng dẫn trải nghiệm; cơ sở chế biến trở thành điểm tham quan; sản phẩm OCOP trở thành hàng hóa du lịch; hộ dân cung cấp homestay, ẩm thực và dịch vụ; thanh niên địa phương đảm nhận truyền thông số và tổ chức tour, thì lợi ích từ du lịch sẽ được giữ lại nhiều hơn trong cộng đồng. Đường Hoa cũng đã có những bước chuẩn bị về hạ tầng và không gian phục vụ du lịch. Địa phương đang từng bước hoàn thiện các tuyến đường, điểm kết nối vào vùng chè, làng nghề và các điểm cảnh quan. Những công trình như cầu thay thế ngầm tràn, cầu Xiềng Thầm, đường vào làng nghề chè và không gian lễ hội được đầu tư sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn để hình thành các tuyến trải nghiệm.
Một lễ hội chỉ diễn ra vài ngày trong năm chưa thể tạo thành ngành du lịch. Lễ hội cần trở thành “điểm mở cửa” để du khách biết đến Đường Hoa, sau đó các tour trải nghiệm phải được duy trì quanh năm. Mùa hái chè, mùa chế biến, những ngày hội văn hóa, trải nghiệm ẩm thực hay các hành trình khám phá rừng núi có thể được xây dựng thành những sản phẩm khác nhau theo mùa.
Đường Hoa tận dụng nền tảng số để quảng bá rộng hơn về vùng chè trước khi du khách lên đường. Một video ngắn về người dân hái chè lúc bình minh, một câu chuyện về cây chè cổ, một hướng dẫn trải nghiệm sao chè thủ công hay hình ảnh một bữa cơm địa phương bên chén trà có thể trở thành những “lời mời” tự nhiên đối với du khách.
Kinh nghiệm từ lễ hội Khỏi Kêm (mở cửa rừng) được tổ chức tại Đường Hoa trong tháng 4/2026 cho thấy những giá trị văn hóa bản địa hoàn toàn có khả năng thu hút khách. Lễ hội đã thu hút hơn 7.200 lượt người và được địa phương xác định vừa là hoạt động bảo tồn văn hóa, vừa hướng tới hình thành sản phẩm du lịch. Lễ hội mở cửa rừng thiên về văn hóa người Dao, thì Lễ hội Trà Đường Hoa có thể tạo nên văn hóa thưởng trà, ẩm thực. Hai dòng sản phẩm này, cùng với cảnh quan hồ Trúc Bài Sơn, núi Quảng Nam Châu và hệ thống khe bản, sẽ tạo thành một không gian du lịch có chiều sâu hơn.
Chè xanh cây chủ lực phát triển kinh tế xanh
Sau hơn sáu thập kỷ những chàng trai-cô gái quê lúa vùng châu thổ Sông Hồng thượng sơn xây dựng quê hương mới, thành lập nông trường chè Quốc doanh Đường Hoa Cương, ở vùng Đông Bắc bộ. Người công nhân nông nghiệp ngày nào khẩn khai đất hoang, nhân diện tích cây chè xanh bản địa và đưa giống cây chè trung du lá nhỏ từ Nông trường Quân Chu (Thái Nguyên) về trồng. Phả tích cây chè và người trồng chè mỏi mòn theo thời gian và bấp bênh của thị trường, nay sản phẩm chè không còn “ăn xổi” bán nguyên liệu thô như ngày nào. Chè Đường Hoa có thêm nhiều giống chè mới, năng suất-chất lượng thương phẩm cao như giống chè Ngọc Thuý, chè Hương Bắc Sơn; và có 12 sản phẩm OCOP, gồm 6 sản phẩm trà đạt 5 sao, 4 sản phẩm đạt 4 sao và 2 sản phẩm đạt 3 sao. Trà vị biển Đường Hoa có thương hiệu trên thị trường trà Quốc tế.
Bà Hà Ngọc Quỳnh (chủ cơ sở chè Thuấn Quỳnh) người từng là thương lái chè vùng Hà Cối, một vụ xuất khẩu tới 1.000 tấn chè khô qua cửa khẩu Bắc Phong Sinh, cửa khẩu tại địa phương bảo: Cây chè khi được mùa cũng rớt giá, xuất khẩu chè cũng không ổn, nhiều thập kỷ người trồng chè phải nhổ chè đi trồng gỗ Keo nay có khác. Con bà Quỳnh, chị Phạm Thị Thanh Hương thương hiện trà Việt Tú chế biến trà xuất khẩu ra thế giới, được giá 6.000đ/kg gấp 100 lần ngày trước mẹ mình xuất khẩu búp chè thô. Và cây chè Đường Hoa trở thành cây chủ lực phát triển kinh tế xanh, những đồi chè trở thành điểm đến du lịch xanh Việt Nam.
Vũ Phong Cầm
