Mộc Châu lâu nay được biết đến bởi cảnh quan, khí hậu và những mùa hoa đặc trưng. Nhưng bên cạnh hành trình ngắm cảnh, một cách khám phá khác đang dần được hình thành từ chính những không gian do người dân địa phương tổ chức. Ở đó, văn hóa không chỉ được giới thiệu qua những câu chuyện, mà hiện diện trong món ăn, sản vật, nghề thủ công, tiếng hát và những cuộc gặp gỡ giữa người dân với du khách.
Nếm vị bản địa ở Mộc Sơn
Mùi thơm của nếp mới, khói từ những bếp than và những gian hàng bày đầy sản vật địa phương là những điều dễ bắt gặp khi du khách ghé “Sắc màu Mộc Sơn”. Không gian được tổ chức định kỳ vào thứ Sáu, thứ Bảy và Chủ nhật tại tuyến phố thuộc tổ dân phố Na Áng, phường Mộc Sơn, tỉnh Sơn La, quy tụ các gian hàng của người Thái, Mông, giới thiệu đặc sản, sản vật địa phương và những hoạt động trải nghiệm văn hóa.
Nhân dịp Hiệp hội Du lịch tỉnh Hưng Yên thăm và khảo sát các điểm du lịch ở Mộc Châu, Sơn La, Hiệp hội Du lịch tỉnh Sơn La đã giới thiệu những mô hình, không gian du lịch tại đây. Giữa các gian hàng, những sản vật quen thuộc của vùng cao được đưa đến gần du khách hơn qua cách bày bán, chế biến và thưởng thức ngay tại chỗ.
Đi một vòng quanh các gian hàng, thực khách có thể bắt gặp những món nướng được làm nóng ngay trên bếp, các món rau xào, thịt và những món ăn mang hương vị quen thuộc của vùng cao. Khói từ bếp nướng quyện với mùi thức ăn đang nóng, tiếng người gọi món và tiếng trò chuyện khiến khu vực này có cảm giác như một phiên chợ nhỏ buổi tối hơn là một khu ẩm thực được sắp đặt sẵn.
Điều thú vị nằm ở chỗ du khách không chỉ gọi món rồi ngồi chờ. Ở một số gian hàng, có thể nhìn thấy từng công đoạn chuẩn bị ngay trước mắt: nguyên liệu được sơ chế, món ăn được đưa lên bếp và phục vụ khi còn nóng. Cách thưởng thức ấy khiến những món ăn quen thuộc như thịt nướng, rau xào hay cơm nếp mang thêm một phần câu chuyện về cách ăn, cách chế biến của người dân địa phương.
Rời khu ẩm thực, du khách có thể thử sức với những công việc thủ công gắn với đời sống của người Thái, Mông như đan giỏ, khay tre, se sợi, xe lanh, nhuộm chỉ, dệt trên khung cửi hay thêu hoa văn trên vải. Với vẽ sáp ong, từng nét hoa văn cần sự cẩn thận; còn ở khung cửi, những động tác đưa thoi, kéo sợi tưởng đơn giản nhưng không dễ thực hiện ngay từ lần đầu.
Chỉ cần thử một vài công đoạn, du khách sẽ hiểu thêm về sự tỉ mỉ phía sau những sản phẩm vốn thường chỉ được nhìn thấy khi đã hoàn thiện. Một tấm vải, chiếc giỏ tre hay hoa văn trên nền vải không còn đơn thuần là món đồ bày bán, mà trở thành kết quả của những kỹ năng được người dân gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Đến buổi tối, không gian lại có thêm một nhịp sinh hoạt khác với những tiết mục văn nghệ của người Thái, hoạt động giao lưu và đốt lửa trại. Du khách có thể đứng xem, trò chuyện rồi hòa vào những hoạt động chung thay vì chỉ đi qua các gian hàng và mua một vài món đặc sản.
Chị Thanh Tuyền, du khách đến từ Hải Phòng, cho biết chị ấn tượng với sự cởi mở của người dân trong những hoạt động giao lưu tại đây. “Điều tôi thích là mọi người ở đây khá cởi mở. Không cần chuẩn bị trước hay biết múa, hát, du khách vẫn có thể tham gia cùng mọi người. Chính sự tự nhiên đó khiến tôi thấy mình thực sự hòa vào không khí của buổi tối ở Mộc Châu,” chị chia sẻ.
Ở Mộc Sơn, văn hóa được cảm nhận qua những việc khá cụ thể: một món ăn vừa rời bếp, vài thao tác làm nghề thủ công hay một buổi tối cùng tham gia sinh hoạt cộng đồng. Du khách đến đây vì thế có nhiều lý do để dừng lại lâu hơn thay vì chỉ ghé qua và mua một món đặc sản.
Bản Vặt, chuyện từ những mái lá
Rời Mộc Sơn, không gian trải nghiệm ở Bản Vặt lại mang đến một cảm giác khác. Không có nhiều hoạt động được chia thành từng điểm để du khách lựa chọn, ấn tượng đầu tiên ở đây đến từ chính khung cảnh của bản làng.
Không gian văn hoá trải nghiệm ở Bản Vặt đã hình thành từ năm 2017, trên nền tảng đó, người dân bản Vặt Hồng chủ động xây dựng thêm không gian văn hóa và trải nghiệm, đưa những nét đặc trưng trong đời sống của người Thái đến gần hơn với du khách. Khoảng 35 gian hàng nằm giữa màu xanh của đồng ruộng, được dựng bằng tre, nứa và lợp mái lá cọ. Những mái lá thấp thoáng giữa cánh đồng tạo nên một khung cảnh khác với các điểm tham quan được thiết kế riêng cho khách.
Chính khung cảnh ấy khiến trải nghiệm ở Bản Vặt có phần chậm hơn. Ban ngày, du khách có thể đi giữa những mái lá, nhìn người dân chuẩn bị hàng, chọn một chỗ ngồi giữa đồng ruộng hoặc thong thả khám phá các gian hàng. Những món như lạp xưởng, thịt lợn gác bếp, thịt trâu gác bếp, nộm cà đắng, nộm cà rừng, gà hay thịt gói lá xuất hiện trong không gian ấy như một phần của đời sống bản, thay vì trở thành những món “đặc sản” được tách riêng để giới thiệu.
Theo chị Khánh Hà, Chánh Văn phòng Hiệp hội Du lịch Hưng Yên, điều đáng chú ý ở Bản Vặt là những hoạt động đón khách được hình thành từ chính cộng đồng. Người dân vừa duy trì không gian sinh hoạt của bản, vừa tạo thêm những điểm dừng để giới thiệu sản vật, ẩm thực và văn hóa địa phương. Cách làm này khiến trải nghiệm du lịch không tách rời đời sống vốn có của cộng đồng.
Cũng bởi không gian được hình thành từ chính người dân, những hoạt động diễn ra ở Bản Vặt không tách rời đời sống bản. Ban ngày, khách có thể đi giữa các gian hàng, xem người dân chuẩn bị đồ ăn, trò chuyện với chủ hàng hoặc ngồi lại thưởng thức một món ăn giữa ruộng lúa. Không nhất thiết phải có quá nhiều hoạt động được sắp đặt, chỉ riêng việc quan sát những sinh hoạt diễn ra xung quanh cũng đã tạo nên một phần trải nghiệm.
Bà Cao Dung Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Sơn La giới thiệu không gian ẩm thực tại bản Vặt Hồng với Hiệp hội Du lịch tỉnh Hưng Yên
Với Hà Khánh Vân, du khách đến từ Hà Nội, điều gây ấn tượng lại nằm ở sự tự nhiên đó. “Nếu chỉ nhìn ảnh, có lẽ tôi sẽ nghĩ đây là một khu bán hàng nhỏ. Nhưng khi trực tiếp đến, tôi thấy thú vị ở cách mọi thứ diễn ra rất tự nhiên, từ người bán đến không gian xung quanh. Đây là kiểu nơi tôi nghĩ nên dành thời gian đi chậm để khám phá,” Vân chia sẻ.
Từ những gian hàng ẩm thực rộn ràng ở Mộc Sơn đến những mái lá nép giữa đồng xanh ở Bản Vặt, Mộc Châu hiện ra với nhiều lớp trải nghiệm hơn những gì thường thấy trong một chuyến đi ngắm cảnh. Có nơi khiến du khách muốn dừng lại để ăn, thử và hòa vào không khí buổi tối; có nơi lại thích hợp để đi chậm, ngồi lâu hơn và nhìn cuộc sống diễn ra quanh mình. Có lẽ cũng từ những trải nghiệm rất khác nhau ấy mà Mộc Châu vẫn luôn có thêm một lý do để người ta quay lại, ngay cả khi đã nhiều lần đặt chân đến vùng đất này.
