Quảng Trị: Tạo sức hấp dẫn riêng biệt, phát triển du lịch cộng đồng bền vững

Định hướng về phát triển du lịch cộng đồng đã được cụ thể hóa tại các văn bản chỉ đạo của tỉnh. Đặc biệt, Chương trình hành động số 01/Ctr/TU, ngày 10/10/2025 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I đã đưa ra các nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu về “Phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ và bảo vệ môi trường” đó là: “Phát triển hạ tầng nông nghiệp công nghệ cao, gắn sản xuất với du lịch cộng đồng”. Trong đó, có nội dung, “Ban hành chính sách khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp nhỏ và vừa, HTX kiểu mới trong các lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp phụ trợ, năng lượng tái tạo, du lịch cộng đồng”; nhiệm vụ, giải pháp phát triển văn hóa-xã hội là: “Khuyến khích mô hình du lịch cộng đồng gắn với bản làng ĐBDTTS, tạo việc làm trực tiếp cho người dân địa phương”.

Ông Hồ Văn Hoan, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng là hướng đi quan trọng nhằm khắc phục tính mùa vụ của du lịch Quảng Trị. Đồng thời, mở ra dư địa phát triển bền vững cho khu vực phía Tây-nơi sở hữu hệ sinh thái tự nhiên, văn hóa bản địa và vùng tiểu khí hậu đặc thù.

Với tiềm năng lớn sẵn có, vấn đề then chốt hiện nay là tạo ra được sự nỗ lực liên tục, bền bỉ để các điểm du lịch không chỉ “đón khách theo mùa” mà có thể thu hút du khách quanh năm. Tỉnh cần hoàn thiện cơ chế, chính sách về phát triển kinh tế-xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa, an ninh trật tự vùng ĐBDTTS biên giới và miền núi, giai đoạn 2026-2030. Trong đó, xác định nhiệm vụ quan trọng là phát triển các sản phẩm du lịch về văn hóa-lịch sử; sản phẩm du lịch theo dòng lịch sử kết hợp với sinh hoạt lễ hội và văn hóa nghệ thuật dân gian; hình thành các điểm du lịch văn hóa tộc người.

Vùng ĐBDTTS và miền núi tỉnh Quảng Trị có tài nguyên du lịch tự nhiên vô cùng phong phú với những cánh rừng nguyên sinh, hệ thống sông suối, thác nước hùng vĩ, địa hình đa dạng cùng hệ sinh thái độc đáo... Hệ thống di tích văn hóa, lịch sử cách mạng đặc biệt quý giá, gắn liền với những chiến công oanh liệt và khát vọng độc lập, tự do của dân tộc. Nơi đây còn sở hữu tài nguyên du lịch văn hóa độc đáo, đặc sắc. Nhiều di sản văn hóa phi vật thể đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh.

Để những giá trị văn hóa đặc sắc, cảnh đẹp quê hương đến với nhiều du khách trong nước và quốc tế, các công ty du lịch trên địa bàn tỉnh đã xây dựng những sản phẩm du lịch khám phá thiên nhiên, tìm hiểu văn hóa, lịch sử và đời sống người dân...

Nhiều sản phẩm đã được đưa vào khai thác gắn với khu vực ĐBDTTS và miền núi, như: Khám phá thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa cộng đồng người Vân Kiều ở bản Còi Đá, bản Cây Sung (xã Kim Ngân và xã Trường Sơn); trải nghiệm thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa cộng đồng người Rục ở xã Kim Phú; khu du lịch cộng đồng Klu, làng du lịch sinh thái Chênh Vênh...

Ở vùng dân tộc thiểu số và miền núi Quảng Trị nơi đây, tiềm năng du lịch lớn nhưng vẫn được ví như “viên ngọc thô”. Thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng nơi đây phải giải quyết các bài toán về hạ tầng giao thông, sự kết nối tour tuyến bài bản cũng như tăng cường kỹ năng làm du lịch của đồng bào, tránh tình trạng manh mún, tự phát, thiếu chuyên nghiệp… Trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030, du lịch cộng đồng được xem là một trong những loại hình du lịch chủ đạo được khẳng định cần đẩy mạnh. Có thể hiểu đây là mô hình du lịch mà cộng đồng dân cư bản địa trở thành “trung tâm” cung cấp các sản phẩm, dịch vụ cho du khách và được chia sẻ các nguồn lợi do du lịch mang lại.

Thông qua các hoạt động phục vụ du khách đến tham quan, như: lưu trú, ăn uống, trải nghiệm văn hóa bản địa, bán quà lưu niệm địa phương..., du lịch cộng đồng đang là sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của du khách.

Nhưng thực tế, vẫn còn nhiều địa phương gặp khó khăn trong việc định hướng phát triển du lịch. Vì vậy, để tiến gần mục tiêu lấy du lịch làm mũi nhọn phát triển, chính quyền và nhân dân tại tỉnh này cần làm tốt hơn nữa công tác quy hoạch, định hình mục tiêu phát triển để có định hướng đào tạo, dẫn dắt người dân làm du lịch chuyên nghiệp, quy mô hơn, song vẫn không mất đi bản sắc truyền thống.

Du lịch cộng đồng là hướng đi phù hợp với tiềm năng và định hướng phát triển bền vững của tỉnh Quảng Trị. Nhưng mô hình chỉ có thể phát huy trọn vẹn sức mạnh khi người dân thực sự làm chủ, văn hóa bản địa được gìn giữ nguyên bản, và các lực lượng xã hội cùng tham gia một cách trách nhiệm, đồng bộ. Đây chính là con đường để Quảng Trị biến tài nguyên bản địa thành nguồn lực tăng trưởng lâu dài, bền vững và khác biệt.

Phát triển du lịch cộng đồng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi là một trong những hướng đi chiến lược, gắn bảo tồn bản sắc văn hóa với thiên nhiên, góp phần nâng cao đời sống nhân dân. Tỉnh Quảng Trị sở hữu tiềm năng to lớn về du lịch miền núi, chính vì vậy, việc tìm được những giải pháp để phát triển du lịch cộng đồng bền vững là nhiệm vụ quan trọng của ngành văn hóa, thể thao và du lịch địa phương trong những năm tới.