Nhà xuất bản Kim Đồng vừa phối hợp với Khoa Viết văn, Báo chí - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức chương trình “Gặp gỡ tác giả văn học trẻ đương đại và giới thiệu Giải thưởng Văn học Kim Đồng”. Chương trình có sự tham gia của các nhà văn Nhật Phi, Phạm Thu Hà cùng TS. Mai Anh Tuấn, Trưởng bộ môn Viết văn, Khoa Viết văn, Báo chí - Trường Đại học Văn hóa Hà Nội.
Cuộc gặp gỡ là dịp để những người sáng tác, sinh viên đang học sáng tác và những người làm công tác xuất bản cùng trao đổi về diện mạo văn học trẻ đương đại, hành trình hình thành cái tôi sáng tạo cũng như cách tác phẩm tìm được sự kết nối với độc giả trong bối cảnh đời sống văn hóa đang thay đổi nhanh chóng.
Văn học trẻ trước những thay đổi của đời sống
Sự phát triển của công nghệ, internet, mạng xã hội và các nền tảng nội dung số đang tạo ra một môi trường sống khác biệt đối với thế hệ người viết trẻ. Người sáng tác hôm nay có điều kiện tiếp cận kho tri thức rộng lớn, văn học thế giới và những biến chuyển của đời sống gần như theo thời gian thực. Đồng thời, họ cũng phải cạnh tranh sự chú ý của độc giả với ngày càng nhiều hình thức nội dung mới.
Từ kinh nghiệm của một cây bút từng giành Giải Nhất Cuộc thi Văn học tuổi 20 lần thứ 5 năm 2014, nhà văn Nhật Phi cho rằng thế hệ 9X vẫn là một thế hệ chịu khó viết và ra mắt sách. Tuy nhiên, đời sống văn chương đang có những chuyển động khiến việc nhận diện những “điểm sáng” của văn học trẻ không còn giống trước.
Theo nhà văn Nhật Phi, tuổi trẻ luôn là một câu chuyện lớn, gắn với năng lượng, khát vọng và những mong muốn giải quyết các mâu thuẫn của con người với thế giới xung quanh. Những trải nghiệm với công nghệ, mạng xã hội cũng có thể trở thành chất liệu mới để người viết quan sát và phản ánh đời sống đương đại.
Ở góc nhìn của người sáng tác và dịch thuật, nhà văn Phạm Thu Hà cho rằng một trong những thách thức hiện nay đến từ sự thay đổi trong nhu cầu giải trí của công chúng. Người trẻ dành nhiều thời gian cho video ngắn và các nền tảng số, trong khi văn học phải cạnh tranh với nhiều sản phẩm nghe nhìn khác.
Vì vậy, người viết cần đi sâu hơn vào những chuyển động của cuộc sống, tìm kiếm những câu chuyện thực sự khiến mình quan tâm và trăn trở. Bên cạnh hình thức văn bản truyền thống, tác phẩm cũng có thể được mở rộng sang các phương thức thể hiện như phim ngắn, podcast hay hình họa để tiếp cận những nhóm công chúng mới. Những chia sẻ này cũng được báo chí ghi nhận tại chương trình ngày 30/9.
Thực tế, văn học trẻ đương đại đang được tạo nên từ nhiều tiếng nói, đề tài và phương thức tiếp cận. Trong bối cảnh chưa dễ xác định một xu hướng duy nhất, chính sự thay đổi của đời sống lại mở ra thêm chất liệu để những người viết trẻ tìm kiếm giọng điệu và thế giới nghệ thuật của riêng mình.
Từ cái tôi sáng tạo đến sự đồng cảm với độc giả
Một vấn đề được trao đổi tại chương trình là làm thế nào để người viết vừa giữ được cá tính sáng tạo, vừa tạo được sự đồng cảm với bạn đọc.
Nhà văn Phạm Thu Hà cho rằng người viết cần đi đến tận cùng những vùng ký ức sống, ký ức không gian và ký ức văn hóa của chính mình. Những điều thực sự khiến tác giả trăn trở trong thời gian dài có thể trở thành nguồn cảm xúc đủ mạnh để chạm tới độc giả.
TS. Mai Anh Tuấn cũng cho rằng người viết trẻ có quyền lặn sâu vào vùng ký ức riêng, tìm kiếm những chất liệu gần gũi để xây dựng thế giới nghệ thuật của mình. Một không gian, một mối quan tâm hay một giọng điệu nếu được theo đuổi đủ bền bỉ có thể trở thành dấu ấn nhận diện của tác giả.
Với văn học thiếu nhi, câu chuyện về cách tiếp cận bạn đọc nhỏ tuổi càng đặt ra những yêu cầu riêng. Theo TS. Mai Anh Tuấn, nhân vật dành cho trẻ em cần có cá tính, có những vấp váp và chưa hoàn hảo, thay vì chỉ đóng vai trò truyền tải những bài học đạo đức theo cách cứng nhắc. Chính hành trình trưởng thành từ những thiếu sót, sai lầm có thể tạo nên sự gần gũi với trẻ em.
Đây cũng là lĩnh vực được Nhà xuất bản Kim Đồng chú trọng trong hoạt động xuất bản. Tại chương trình, những kết quả của Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất được nhìn lại, đồng thời mùa giải thứ hai tiếp tục được giới thiệu tới các tác giả và sinh viên đang theo đuổi con đường sáng tác. Nhà văn Phạm Thu Hà là một trong những tác giả đoạt giải Ba của Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ nhất với tác phẩm “Rừng cây tùng”.
Mở rộng giải thưởng, tìm kiếm tiếng nói mới
Được tổ chức lần đầu từ năm 2023, Giải thưởng Văn học Kim Đồng hướng tới việc tìm kiếm những tác phẩm có chất lượng dành cho thiếu nhi. Theo thông tin được công bố, mùa giải đầu tiên đã trao 11 giải thưởng và góp phần đưa hơn 50 cuốn sách đến với bạn đọc.
Bước sang lần thứ hai, giai đoạn 2025-2027, giải thưởng được mở rộng phạm vi độc giả, gồm nhi đồng, thiếu niên và thanh niên. Thay vì chỉ tập trung vào văn học thiếu nhi như mùa đầu tiên, giải thưởng lần này có hai hệ thống: Giải thưởng Văn học Kim Đồng dành cho các tác phẩm xuất sắc viết cho thiếu nhi và Giải thưởng Văn học Kim Đồng dành cho các tác phẩm xuất sắc viết cho người trẻ.
Phó Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Kim Đồng Vũ Thị Quỳnh Liên cho biết, giải thưởng được tổ chức với mong muốn tìm kiếm những tác phẩm có chất lượng dành cho thiếu nhi và bạn đọc trẻ Việt Nam; đồng thời phát hiện, bồi dưỡng đội ngũ viết trẻ, khuyến khích họ mạnh dạn kể những câu chuyện của thế hệ mình, tạo môi trường để thử sức, rèn luyện và trưởng thành trên con đường sáng tác.
Theo thể lệ chính thức, Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai tiếp nhận tác phẩm từ ngày 13/6/2025 đến hết ngày 31/12/2026. Mỗi hệ thống giải thưởng gồm một Giải Nhất trị giá 100 triệu đồng, hai Giải Nhì trị giá 60 triệu đồng/giải, ba Giải Ba trị giá 30 triệu đồng/giải và năm Giải Tư trị giá 10 triệu đồng/giải. Với hai hệ thống giải, tổng giá trị giải thưởng lên tới 720 triệu đồng.
Lễ tổng kết Cuộc vận động sáng tác cho thanh thiếu nhi 2025-2027 và trao Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ hai dự kiến diễn ra vào tháng 6/2027, nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Nhà xuất bản Kim Đồng.
Việc mở rộng từ văn học thiếu nhi sang cả văn học dành cho người trẻ cho thấy giải thưởng đang hướng tới một không gian sáng tác rộng hơn, đồng thời đặt trọng tâm vào việc phát hiện những tiếng nói mới. Trong bối cảnh thói quen tiếp nhận văn hóa của công chúng thay đổi nhanh, hành trình của một tác phẩm không chỉ dừng lại ở việc được viết ra và xuất bản, mà còn là khả năng tìm được bạn đọc và tạo ra sự kết nối lâu dài với đời sống.
