Trước đây, khi Ban Quản lý vịnh Hạ Long trực thuộc thành phố Hạ Long (cũ), địa phương từng triển khai chiến dịch chấn chỉnh và đã đạt được hiệu quả nhất định. Tuy nhiên, hiện nay, vấn nạn này quay trở lại, đặt ra những lo ngại nghiêm túc về hình ảnh và chất lượng quản trị Di sản thiên nhiên thế giới.
Vịnh Hạ Long hiện sở hữu đội tàu du lịch thuộc nhóm lớn nhất khu vực Đông Nam Á, với hơn 400 tàu hoạt động, trong đó khoảng 170 tàu có lưu trú qua đêm. Những con tàu hiện đại, đạt chuẩn dịch vụ cao, phục vụ hàng triệu lượt khách trong nước và quốc tế mỗi năm, lại thường xuyên phải đối diện với hình ảnh tương phản: các xuồng, thuyền nhỏ cũ nát, thiếu mỹ quan, bám sát mạn tàu để mời chào bán hải sản, thực phẩm ăn sẵn, trái cây không rõ nguồn gốc.
Không chỉ gây mất trật tự và ảnh hưởng trải nghiệm du lịch, nhiều phản ánh cho thấy tình trạng cân điêu, bán thiếu, nâng giá, thái độ ứng xử thiếu văn hóa, thậm chí mang tính đe dọa đối với thủy thủ và nhân viên tàu. Những hình ảnh phản cảm này trực tiếp bào mòn uy tín điểm đến của một di sản đã ba lần được UNESCO vinh danh.
Theo một thủy thủ lâu năm tại phường Tuần Châu, hiện trên vùng nước vịnh Hạ Long có khoảng 40 xuồng, thuyền bán hàng rong hoạt động thường xuyên. Phần lớn phương tiện là tàu cũ, được cải hoán từ thuyền đánh cá ven bờ đã loại thải, không đăng kiểm, không trang bị đầy đủ thiết bị an toàn, người điều khiển không có chứng chỉ chuyên môn. Hàng hóa mang tính tự phát, không kiểm soát nguồn gốc, tiềm ẩn rủi ro về an toàn thực phẩm và an ninh trật tự.
Đáng lo ngại hơn, khi bị nhắc nhở hoặc ngăn cản tiếp cận tàu du lịch, một số người bán hàng có hành vi đe dọa, xúc phạm, thậm chí phản cảm, gây tâm lý bất an cho nhân viên và du khách. Đây không còn là câu chuyện “mưu sinh nhỏ lẻ”, mà đã chuyển sang vấn đề quản lý trật tự, an toàn và hình ảnh du lịch quốc gia.
Số liệu của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ninh cho thấy, trong 5 ngày cao điểm từ 31/12/2025 đến 4/1/2026, toàn tỉnh đón khoảng 657.000 lượt khách, trong đó có 70.500 lượt khách quốc tế. Một tín hiệu đáng lưu ý là lượng khách đến vịnh Bái Tử Long (Vân Đồn) đạt khoảng 51.000 lượt, cao hơn lượng khách đến vịnh Hạ Long (trên 43.800 lượt). Chênh lệch này chưa thể kết luận nguyên nhân, nhưng rõ ràng không thể xem nhẹ trong bối cảnh hình ảnh môi trường du lịch Hạ Long đang chịu nhiều phản ánh tiêu cực.
Theo Chi hội Tàu du lịch Quảng Ninh (Hiệp hội Du lịch Quảng Ninh), Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long – Yên Tử đã triển khai nhiều biện pháp nhằm ngăn chặn nạn hàng rong trên biển, song hiệu quả còn hạn chế. Đáng chú ý, thay vì xử lý trực tiếp các phương tiện bán hàng rong trái phép, cơ quan quản lý lại áp dụng biện pháp chế tài đối với các tàu du lịch bị ghi nhận có thuyền hàng rong tiếp cận.
Ông Vũ Đình Giang, chủ tàu Bến Hải 68, cho rằng người bán hàng rong không phải là “đối tượng vô hình”. Họ là cư dân sinh sống tại các địa phương ven vịnh, chịu sự quản lý trực tiếp của chính quyền cơ sở và các lực lượng chức năng. Việc để các phương tiện không đăng kiểm, không bảo đảm an toàn, không đủ điều kiện vận hành hoạt động công khai trên vùng di sản đặt ra câu hỏi về trách nhiệm quản lý nhà nước.
Bà Nguyễn Thị Luyến, chủ tàu Minh Luyến 08, phản ánh: do chưa tìm được giải pháp triệt để đối với hàng rong, Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử đã áp dụng cách làm gây nhiều tranh cãi: quay phim, chụp ảnh những tàu du lịch có thuyền hàng rong áp mạn hoặc bám theo, sau đó dùng hình ảnh làm căn cứ xử lý chủ tàu, với mức chế tài là tạm dừng hợp đồng neo đậu, khai thác tuyến, đồng nghĩa với đình trệ hoạt động kinh doanh.
Cụ thể, ngày 10/01/2026, Ban Quản lý đã ban hành văn bản số 36/BQLDSTG-TTGS tạm dừng hợp đồng 10 ngày đối với hai tàu Bến Hải 68 (QN-4669) và Bài Thơ 55 (QN-8369). Ngoài ra, khoảng 10 tàu khác bị triệu tập theo văn bản số 34/BQLDSTG-TTGS để giải trình trên cơ sở hình ảnh ghi nhận.
Các chủ tàu cho rằng mình là bên bị xâm hại quyền lợi do hành vi đeo bám trái phép của hàng rong, nhưng lại bị chuyển hóa thành đối tượng bị xử lý vi phạm mà không có biên bản bắt quả tang, không xác định được hành vi tiếp tay hay đồng phạm, chỉ dựa trên hình ảnh, clip giám sát. Cách làm này đặt ra vấn đề về thẩm quyền, trình tự, thủ tục xử lý vi phạm hành chính và giá trị chứng cứ.
Việc triển khai Công điện số 38/CĐ-UBND ngày 10/12/2025 về cao điểm đảm bảo an ninh, trật tự phục vụ các sự kiện chính trị lớn và dịp Tết là cần thiết. Tuy nhiên, nếu bỏ qua các nguyên tắc pháp lý cơ bản trong xử lý vi phạm, thì mục tiêu quản lý tốt có thể bị phản tác dụng, làm phát sinh khiếu nại, tranh chấp và tâm lý bất bình trong cộng đồng doanh nghiệp.
Về nguyên tắc, xử lý nạn hàng rong trên vịnh phải được thực hiện từ gốc: kiểm soát phương tiện không đủ điều kiện, xác định rõ trách nhiệm quản lý của địa phương ven bờ, tăng cường tuần tra, lập biên bản trực tiếp đối với người vi phạm. Việc sử dụng hình ảnh gián tiếp để chế tài tàu du lịch, vốn là bên bị động, là cách tiếp cận thiếu thuyết phục về pháp lý và chưa hợp lý về quản trị.
Nếu chỉ “siết” doanh nghiệp mà không chạm đến nguồn phát sinh vi phạm, thì khác nào “giận cá chém thớt”. Cách làm đó không chỉ không giải quyết được gốc rễ vấn đề, mà còn vô tình làm tổn thương chính lực lượng đang góp phần giữ gìn hình ảnh du lịch của di sản.
