Bản Vặt Hồng: Những gian bếp cuối tuần

Cuối tuần, khi mặt trời khuất sau những dãy núi của cao nguyên Mộc Châu, không gian văn hóa và trải nghiệm ở bản Vặt Hồng bắt đầu sáng đèn. Tiếng bếp than xèo xèo, tiếng gọi nhau í ới giữa các gian hàng, tiếng trẻ nhỏ chạy trên khoảng sân khiến không gian vốn yên tĩnh của bản làng trở nên rộn ràng. Người dân mang những món ăn vừa chế biến từ căn bếp gia đình ra các gian hàng nhỏ. Trong trang phục truyền thống của người Thái Trắng, mỗi người một việc, người nhóm bếp, người bày món, người đón khách. Không khí như cả bản đang chuẩn bị một bữa cơm chung chào đón những người phương xa tới thăm nhà.

Không có thực đơn bóng bẩy, các món ăn được ghi tên và niêm yết giá ngay ngoài cổng vào. Ở đây cũng không có những gian hàng được thiết kế cầu kỳ. Du khách thong thả đi một vòng quanh khu ẩm thực, dừng lại ở gian hàng mình yêu thích rồi gọi món và chọn chỗ ngồi cho mình ngay tại đó. Mỗi gian hàng chỉ vài món, nhưng đều là những món quen thuộc trong bữa cơm của người Thái. Cách làm giản dị ấy lại mang đến cảm giác gần gũi, để mỗi bữa ăn không chỉ là thưởng thức hương vị mà còn là dịp gặp gỡ những người đã làm ra món ăn.

Bản Vặt Hồng còn giữ được nhiều nét nguyên sơ của một bản người Thái Trắng. Những nếp nhà sàn, cánh đồng lúa, dòng nước nhỏ và nhịp sống chậm tạo nên một khung cảnh yên bình. Khu ẩm thực cuối tuần cũng không tách khỏi đời sống thường ngày của người dân. Phía xa xa, sau mỗi gian hàng chính là ngôi nhà sàn của họ. Người đứng bán cũng chính là người nấu. Những món ăn được mang ra phục vụ du khách cũng chính là những món xuất hiện trong mâm cơm của gia đình.

Ẩm thực ở Vặt Hồng không cầu kỳ nhưng phản ánh khá rõ cách người Thái tận dụng sản vật của núi rừng. Pa pỉnh tộp, món cá suối nướng gập tẩm hương mắc khén và các loại rau thơm, thịt lợn bản nướng, thịt gác bếp, cơm lam, xôi nếp nương, canh bon hay các loại rau rừng đồ đều được chế biến từ nguyên liệu địa phương. Trên mỗi mâm cơm luôn có bát chẳm chéo, thứ gia vị quen thuộc làm nên hương vị đặc trưng của nhiều món ăn Tây Bắc.

Điều đáng nhớ không nằm ở việc có bao nhiêu món ngon, mà ở cách những món ăn ấy được kể. Chủ gian hàng sẵn sàng giới thiệu cách ướp cá, cách rang mắc khén hay cách đồ xôi bằng chõ gỗ. Những câu chuyện về bữa cơm ngày Tết, ngày cưới, ngày mừng nhà mới được kể một cách tự nhiên, không theo kịch bản. Nghe vài câu chuyện quanh bếp lửa, người ta hiểu rằng mỗi món ăn ở đây đều gắn với một tập quán, một mùa vụ hay một dịp đặc biệt của người Thái.

Khi màn đêm buông xuống, khu ẩm thực cũng trở thành nơi gặp gỡ của người dân trong bản. Trẻ nhỏ chạy chơi trên khoảng sân. Người lớn quây quần bên những gian hàng và quanh bếp lửa có đội văn nghệ của bản góp vui. Tiếng nói cười hòa cùng mùi khói bếp tạo nên một không khí ấm áp. Nếu không có khu ẩm thực cuối tuần, có lẽ giờ này cả bản đã đi ngủ. Câu nói vui ấy đủ để hình dung khu ẩm thực đã làm thay đổi nhịp sống cuối tuần của  bản Vặt Hồng như thế nào.

Khu ẩm thực giúp nhiều gia đình có thêm nguồn thu ngay từ chính căn bếp của mình. Quan trọng hơn, người dân không phải thay đổi cách nấu ăn hay sinh hoạt để làm du lịch. Họ chỉ mở rộng mâm cơm của gia đình để đón thêm những vị khách phương xa.

Nếu đến Vặt Hồng từ cuối buổi chiều, du khách có thể ghé chùa Vặt Hồng (chùa Chiền Viện) trước khi khu ẩm thực mở cửa. Ngôi chùa nằm lặng giữa bản, tạo nên một khoảng lắng trước khi bước vào không gian nhộn nhịp của phiên chợ tối. Chỉ trong vài giờ, du khách có thể cảm nhận hai nhịp điệu khác nhau của khu vực này: sự bình yên của một bản làng vùng cao và sức sống của một điểm du lịch cộng đồng khi đêm xuống.

Đêm dần về khuya, những gian hàng bắt đầu dọn bếp. Khách thưa dần. Ánh đèn lần lượt tắt. Vặt Hồng trở lại với sự yên tĩnh vốn có của nó. Chỉ khác rằng, sáng hôm sau, những căn bếp ấy lại trở về với bữa cơm của mỗi gia đình. Và đến cuối tuần sau, chúng sẽ lại sáng lửa để đón những người khách mới. Có lẽ đó cũng là điều đáng quý nhất ở Vặt Hồng. Người dân không làm du lịch bằng cách tạo ra một đời sống khác. Họ chỉ chia sẻ đời sống của chính mình.