Vào mỗi dịp lễ, Tết, khi nhiều khu vui chơi, điểm du lịch rơi vào tình trạng quá tải, đông đúc và chen chúc, gia đình chúng tôi, gồm bốn thành viên với hai vợ chồng và hai con nhỏ, lại lựa chọn một hướng đi khác: tìm đến một vùng đất mới, nơi vẫn giữ trọn nét tự nhiên, sơ khai cùng những giá trị văn hóa bản địa đặc sắc. Chuyến đi không chỉ là hành trình nghỉ ngơi, mà còn là dịp để các con được trải nghiệm thực tế, gặp gỡ bạn bè đồng trang lứa, hiểu thêm về cuộc sống thường nhật và những khó khăn của trẻ em vùng cao.
Sáng mùng 3 Tết, chúng tôi lên đường đến bản người Dao làng Lân Đặt, xã Hữu Liên, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn. Đồng hành cùng đoàn là bác Lý Bích, cán bộ xã về hưu, đã gần 70 tuổi nhưng vẫn nhanh nhẹn, khỏe mạnh, giọng nói hào sảng và đặc biệt gắn bó sâu nặng với bà con dân bản. Lân Đặt nằm cách trung tâm xã khoảng 10km, gần thảo nguyên Đồng Lâm nhưng bị ngăn cách bởi những dãy núi cao. Đường vào bản vô cùng khó đi: phía trên là cây rừng rậm rạp, dưới chân là đá tai mèo sắc nhọn, những con dốc dựng đứng nối tiếp nhau. Phương tiện duy nhất là đi bộ. Sau gần hai tiếng trekking xuyên núi, băng rừng trong làn sương mù bảng lảng, chúng tôi mới đặt chân tới bản.
Lân Đặt là một trong số rất ít những bản làng “6 không”: không đường giao thông, không phương tiện đi lại, không điện, không sóng mạng, không chợ và không đồ công nghệ hiện đại như điện thoại, tivi hay tủ lạnh. Vừa bước qua tán rừng, khung cảnh trước mắt khiến cả gia đình không khỏi ngỡ ngàng: những ngôi nhà sàn của người Dao nhấp nhô giữa thung lũng, phía xa là thảo nguyên xanh mênh mông, lũ trẻ trong trang phục truyền thống nô đùa bên đàn trâu, gà chạy quanh chân nhà sàn. Một bức tranh sinh hoạt bình dị mà trước đây chúng tôi chỉ thấy qua sách báo hay màn ảnh.
Cả bản có gần hai chục ngôi nhà với khoảng hai mươi hộ dân sinh sống. Gia đình chúng tôi được đón tiếp tại nhà vợ chồng trưởng bản Triệu Sính Tài và Bàn Thị Tiên. Anh Tài là người có uy tín trong cộng đồng, đồng thời là thầy cúng giỏi nên những ngày Tết thường rất bận rộn, đi làm lễ cho các gia đình trong bản. Ở đây, thầy cúng không nhận tiền công. Sau khi hoàn thành nghi lễ, gia chủ sẽ mời thầy cùng bà con ở lại uống rượu ngô. Không chỉ đàn ông, mà phụ nữ trong bản cũng uống rượu rất giỏi, tạo nên không khí Tết rộn ràng, gắn kết.
Bữa cơm ngày Tết của người Dao giản dị mà đậm đà bản sắc với bánh chưng đen, thịt lợn, gà thiến nuôi từ một đến hai năm, rau dớn, canh chua nấu cái rượu, cá suối… Tất cả đều do người dân tự chăn nuôi, hái lượm từ rừng và suối quanh bản. Trong không gian ấm cúng của nhà sàn, thầy cúng thay mặt gia chủ làm lễ giải hạn, cầu mong xua đi những điều không may, mời ông bà tổ tiên về ăn Tết, phù hộ cho sức khỏe, bình an, mùa màng tươi tốt, vật nuôi khỏe mạnh.
Suốt những ngày Tết, người Dao ở Lân Đặt dành thời gian vui chơi, thăm hỏi, chúc Tết lẫn nhau. Con cháu đi làm xa trở về thăm bố mẹ thường mang theo một con gà trống lớn, cùng nhau nấu nướng, quây quần bên mâm cơm và những ché rượu ngô. Tiếng cười nói rộn ràng vang lên trong các nếp nhà sàn, tạo nên một cái Tết mộc mạc, ấm áp và trọn vẹn.
Trước khi chia tay bản làng, chúng tôi dành tặng các em nhỏ những cuốn truyện cổ tích, truyện tranh đầy sắc màu. Những ánh mắt háo hức, niềm vui hồn nhiên khi các em truyền tay nhau từng cuốn sách khiến cả đoàn không khỏi xúc động. Rời Lân Đặt trong sự lưu luyến, chúng tôi mang theo cảm giác bình yên rất hiếm gặp: sự vô tư, hiếu khách, nụ cười nhân hậu và chân thành của người dân nơi đây, những điều giữa phố thị đông đúc đôi khi thật khó tìm.
