Mỗi vùng đất đều có một câu chuyện để kể. Với Mường Cốc, câu chuyện ấy không bắt đầu từ những công trình mới hay những dịch vụ hiện đại, mà từ những đầm sen trải dài dưới chân núi đá, những nếp nhà sàn, tiếng cồng chiêng và nhịp sống bình yên của người Mường vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Mùa sen nở kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9, thậm chí có thể lâu hơn nếu chăm sóc thêm vụ mới, tạo nên khung cảnh đặc trưng hiếm có. Bởi vậy, địa phương đã lựa chọn thông điệp "Sống với người Mường trong sen ôm núi" như lời mời gọi du khách đến không chỉ để ngắm cảnh, mà còn để trở thành một phần của đời sống bản địa.
Khi du lịch bắt đầu từ cuộc sống thường ngày
Điều làm nên sức hấp dẫn của Mường Cốc không nằm ở những điểm check-in được dựng sẵn, mà ở những trải nghiệm rất đỗi bình dị. Du khách có thể đạp xe xuyên bản, xuống ao bắt cá bằng nơm, cắt cỏ cho trâu, xay ngô, giã gạo, nhóm bếp củi hay cùng người dân chuẩn bị bữa cơm gia đình. Những công việc vốn quen thuộc với người nông dân lại trở thành trải nghiệm mới mẻ đối với nhiều du khách, đặc biệt là các bạn trẻ và khách quốc tế.
Không ít người nước ngoài chia sẻ rằng điều họ nhớ nhất sau chuyến đi không phải căn phòng nghỉ, mà là cảm giác được ăn bữa cơm với rau vườn, cá ao, được nghe tiếng côn trùng mỗi tối và sống chậm giữa thiên nhiên. Với nhiều học sinh, lần đầu được học vài câu tiếng Mường, tìm hiểu những nông cụ truyền thống hay nghe kể về phong tục bản địa cũng trở thành bài học sinh động hơn bất kỳ trang sách nào.
Gió Núi Farmstay – nơi văn hóa Mường vẫn đang được sống
Trong những hộ dân tiên phong làm du lịch cộng đồng ở Mường Cốc, Gió Núi Farmstay để lại nhiều ấn tượng bởi cách làm mộc mạc nhưng giàu chiều sâu. Ít ai biết người sáng lập farmstay là chị Lê Hải Yến, một dược sĩ đang làm việc tại Hà Nội. Cuối tuần, chị lại trở về quê để cùng gia đình chăm sóc khu vườn, căn nhà sàn và đón khách. Với chị, làm du lịch chưa bao giờ là mục tiêu lớn nhất. Điều chị mong muốn trước tiên là lưu giữ những giá trị đang dần mai một của quê hương.
Ý tưởng ấy bắt đầu từ những chiếc cày, chiếc bừa, nong nia, cối đá hay máy quạt lúa do cha mẹ để lại. Thay vì để chúng biến mất theo thời gian, chị gom lại thành một không gian nhỏ trong ngôi nhà, để con cháu và du khách hiểu cha ông người Mường đã từng lao động và sinh sống như thế nào.
"Tôi nhìn những nông cụ của bố mẹ để lại và nghĩ nếu mình không giữ thì rồi sẽ mất", chị Yến chia sẻ.
Ở Gió Núi Farmstay, mọi trải nghiệm đều diễn ra tự nhiên như chính cuộc sống của gia đình. Buổi sáng là cắt cỏ cho trâu, cho cá ăn, xuống ao bắt cá; buổi chiều nhóm bếp, đồ xôi, chuẩn bị bữa cơm rồi cả nhà quây quần bên mâm gỗ truyền thống. Không có sân khấu hay những màn trình diễn được sắp đặt. Chính sự chân thực ấy lại khiến nhiều du khách cảm thấy gần gũi và lưu luyến.
Chung tay xây dựng điểm đến cộng đồng
Nếu phải chọn một biểu tượng của văn hóa Mường để giới thiệu với du khách, chị Yến không chọn cồng chiêng hay nhà sàn mà chọn... căn bếp. Bếp là nơi giữ nhiều câu chuyện nhất. Từ căn bếp ấy, những món ăn được chế biến từ rau trong vườn, cá dưới ao, sản vật địa phương trở thành cầu nối giúp du khách hiểu hơn về đời sống người Mường. Không chỉ học nấu ăn, nhiều đoàn khách còn được học vài câu giao tiếp bằng tiếng Mường, nghe kể về phong tục, tập quán và những tri thức dân gian vẫn được lưu truyền trong cộng đồng.
Là một dược sĩ, chị Yến còn mong muốn khai thác giá trị của những cây thuốc bản địa trên vùng núi đá vôi để phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe gắn với thiên nhiên. Đó cũng là hướng đi chị kỳ vọng sẽ tạo nên nét riêng cho Gió Núi Farmstay trong tương lai.
Theo chị Yến, để Mường Cốc phát triển bền vững, nỗ lực của từng hộ dân là chưa đủ. Điều cần thiết là sự đồng hành của doanh nghiệp lữ hành, sự đầu tư về hạ tầng và xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm nông nghiệp địa phương như sen, gạo cùng nhiều đặc sản bản địa. Khi du lịch và nông nghiệp cùng phát triển, người dân mới có thêm cơ hội gắn bó, ở lại quê hương mình.
Hiện nay, chính quyền địa phương cùng ngành du lịch Hà Nội đang từng bước hoàn thiện mô hình du lịch cộng đồng tại Mường Cốc theo hướng lấy người dân làm trung tâm, phát triển xanh, giảm phát thải và tăng cường liên kết với các điểm đến lân cận như Hương Sơn để hình thành chuỗi sản phẩm có thể khai thác quanh năm.
Giữa những chuyển động của du lịch hiện đại, Mường Cốc lựa chọn một con đường khác: không chạy theo sự ồn ào, mà gìn giữ những điều vốn có. Và chính những con người như chị Lê Hải Yến, bằng tình yêu với quê hương và sự bền bỉ gìn giữ văn hóa Mường trong từng bữa cơm, căn bếp, nếp nhà, đang góp phần tạo nên sức hút riêng cho điểm đến mới của Hà Nội. Đó cũng là giá trị cốt lõi của du lịch cộng đồng – nơi du khách không chỉ đến để tham quan, mà còn để sống, để hiểu và để yêu một vùng đất bằng những trải nghiệm chân thực nhất.
